امیدواریم تا پایان دولت راه آهن قزوین ـ رشت به بهرهبرداری برسد
گفتوگو با حسين عاشوري
عضو هيأت مديره و معاون بهرهبرداری و سیر و حرکت شرکت راه آهن جمهوری اسلامی از راهاندازی کریدور بینالمللی شمال به جنوب با استفاده از حمل و نقل ترکیبی در یک ماه آینده خبر داد. 12 سال پیش بود که کشورهای روسیه، ایران و هند توافق کردند که کریدور شمال به جنوب را بهعنوان یک کریدور بینالمللی راهاندازی کنند و بر این اساس، قطارها از بمبئی حرکت کرده و با عبور از بندر عباس به مسکو و در ادامه هلسینکی فنلاند بروند. طی 12 سال گذشته، کشورهای مختلفی عضو این کریدور شدند، از آذربایجان گرفته تا گرجستان و اکثر کشورهای آسیای میانه؛ بهطوری که این کریدور اکنون 14 عضو از کشورهای مختلف دارد. اما به دلیل ساخته نشدن مسیر ریلی قزوین ـ رشت ـ آستارای ایران تا آستارای آذربایجان، این کریدور هنوز عملیاتی نشده است و راه آهنهای سه کشور ایران، روسیه و ترکمنستان تصمیم گرفتند با استفاده از حمل و نقل ترکیبی جاده، ریل و دریا، ترانزیت کالا از این مسیرها را محقق کنند. بر این اساس، کریدور شمال به جنوب در حال حاضر فعال شده است و زمان حمل بار از بمبئی تا سن پترزبورگ که 35 روز از طریق دریا به طول میانجامید، امروز 13 روزه انجام میشود. در ادامه با حسین عاشوری ـ عضو هيأت مديره و معاون بهرهبرداری و سیر و حرکت شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ـ در ارتباط با کریدور شمال به جنوب و وضعیت صنعت ریلی ایران در جهان به گفتوگو نشستهایم.
• صنعت راه آهن در زمان حاضر در چه وضعیتی است و ایران کجای این صنعت در دنیا قرار دارد؟ این موضوع باید بر اساس شاخصها و ملاکهای بینالمللی بررسی شود. اما سازمان بینالمللی راه آهنهای دنیا (UIC) که از قدمت زیادی برخوردار است و بیش از 120 عضو دارد، استانداردها و شاخصهای متعددی را تعریف کرده که در آن ایران از وضعیت مناسبی در برخی از شاخصها برخوردار است؛ بهعلاوه ایران بیش از 50 سال است که عضو این سازمان است. از آنجا که ایران موقعیت جغرافیایی بسیار خوبی در منطقه دارد و با کشورهای اروپای غربی، آسیای میانه و بلوک شرق در ارتباط است، عضو سازمانهای بینالمللی اروپای شرقی و آسیای میانه نیز هست. بر این اساس سالانه گزارشهایی از راهآهن های کشورهای عضو این سازمانهای بینالمللی منتشر میشود که شاخصهایی همچون نسبت طول خطوط راه آهن به جمعیت، نسبت طول خطوط راه آهن به وسعت کشور، میزان جابهجایی بار و مسافر سنجیده میشود که در برخی از این شاخصها ما رتبه خوبی را در اختیار داریم. به عنوان مثال، ایران در شاخص مسافتی که هر مسافر یا بار طی میکند، رتبه اول را به خود اختصاص داده است؛ اما در شاخصهایی همچون طول خطوط به جمعیت یا مساحت کشور در رتبه 17 تا 20 قرار داریم. متأسفانه در توسعه خطوط در راه آهن ایران در سالهای گذشته موفق نبودهایم و خطوط زیادی نیاز است تا مراکز استانهای کل کشور به یکدیگر وصل شود و در این زمینه جای کار زیادی باقی مانده است.
• چه برنامههایی برای رفع این ضعفها و کمبودهای صنعت ریلی در کشور داریم؟ راه آهن ایران در تمام برنامههای چهارم و پنجم و حتی پیشنویس برنامه ششم مورد توجه قرار گرفته است. خوشبختانه در قالب برنامههای پنج ساله تأکید بر توسعه و گسترش حمل و نقل ریلی وجود داشته است، اما مشکل اساسی در تأمین منابع مالی است که همیشه دولت به دلیل این چالش پروژههای نیمه تمام و با تأخیر زیادی داشته است. کمبود منابع مالی موجب میشود پروژهای که میتواند ظرف چهار یا پنج سال تمام شود، 15 تا 16 سال به طول بیانجامد. در برنامههای بلند مدتی که برای راه آهن درنظر گرفته شده است، در کنار توسعه خطوط ریلی در مناطق مختلف، به توسعه کریدورهای ترانزیتی که یکی از مهمترین بخشهاست نیز پرداخته شده است. در این زمینه پس از اتصال کریدور ریلی ایران به ترکمنستان که 20 سال پیش انجام شد، توسعه کریدورهای بینالمللی در سایر نقاط کشور نیز در دستور کار قرار گرفت که از جمله آن میتوان به اتصال مسیر راه آهن ایران به پاکستان از طریق زاهدان، اتصال ایران به افغانستان و عراق، راهاندازی کریدور شمال ـ جنوب و اتصال ایران به آذربایجان اشاره کرد که این مسیرها کریدورهایی است که در دو دهه گذشته در دستور کار قرار داشته است. همچنین اتصال نقطه مرزی دوم به کشور ترکمنستان در نقطه اینچه برون در دو سال گذشته انجام شده است که با این مسیر، ایران به قزاقستان و روسیه نزدیکتر شده است. از سوی دیگر، زمینه ارتباط ریلی با کشور چین نیز از طریق قزاقستان کوتاهتر خواهد شد. اتصال ایران به افغانستان که پیشبینی میشود ظرف چند ماه آینده نهایی شود و تا پایان سال زمینه جابهجایی کالا در این مسیر فراهم شود، مسیر خوبی است که کشورهایی همچون هند و چین مشتریان آن هستند. بنابراین امیدواریم این اتصال زمینه صادرات مواد معدنی کشور افعانستان به بنادر جنوبی را فراهم کند.
• وضعیت کریدور شمال به جنوب و اتصالات این مسیر چگونه است؟ اتصال راهآهن قزوین ـ رشت ـ آستارا که تکمیل کننده کریدور شمال به جنوب است نیز یکی از مهمترین پروژههایی است که بهویژه طی یک دهه گذشته مورد توجه بوده است و در این راستا جلسات متعددی میان راه آهنهای روسیه، آذربایجان، ایران و هند برگزار شده است و بر اساس این توافقات امیدواریم تا پایان این دولت مسیر قزوین ـ رشت که درحال ساخت است، به بهرهبرداری برسد. در مسیر 8 کیلومتری آستارای آذربایجان به آستارای ایران نیز پیشبینی میکنیم همزمان با مسیر قزوین ـ رشت به بهرهبرداری برسد که در نهایت برای تکمیل این حلقه مسیر رشت تا آستارای آذربایجان باید راهاندازی شود که فعلاً به دلیل راهاندازی نشدن آن در جلسه میان راه آهنهای روسیه، ایران و آذربایجان قرار شد حمل و نقل در مسیر کریدور شمال به جنوب بهصورت ترکیبی آغاز شود تا این مسیر ریلی تکمیل شود.
• ایران تاکنون حملونقل ترکیبی در این مسیر نداشته است. روش انجام آن چگونه است؟ با توجه به اینکه کریدور شمال به جنوب قرار بود این اتصالات را فراهم کند آیا اکنون اتصال با روسیه نیز ممکن میشود؟ تاکنون حملونقل ترکیبی در ایران انجام نشده است تنها تجربه انتقال شمشهای فولادی از بندرعباس به قزوین با راهآهن و از قزوین به یکی از کارخانههای فولادی گیلان از مسیر جاده بوده است که مقرر شد همین تجربه بهصورت بینالمللی با همکاری راهآهن آذربایجان و روسیه انجام شود. براین اساس مقرر شد از بندرعباس تا مسکو بهصورت حملونقل ترکیبی کار شروع شود تا ظرف چند سال آینده مسیر ریلی بهصورت کامل ساخته شود. براین اساس هماکنون ترانزیت کالا از مسیر کریدور شمال به جنوب در حال انجام است و با استقبالی که صورت گرفته هم روی نرخها و هم زمانبندی حمل کالا توافقات بین سه کشور انجام شده است. دو هفته پیش نیز جلسه فورواردرهای این مسیر برگزار شد و توافق شد ظرف یک ماه آینده اولین قطار بندرعباس به مسکو برای حمل بارهای کانتینری هند به مسکو، راهاندازی شود. این توافق در نوع خود یک اقدام بسیار نو و جدید است. راهآهن ایران نیز مسوولیت حملونقل ترکیبی از بندرعباس تا آذربایجان را پذیرفته است و امیدواریم ظرف یک ماه آینده اولین قطار بهصورت آزمایشی راهاندازی و پس از آن بهصورت رسمی افتتاح شود.
• وضعیت کریدور ایران – عراق و مرز خسروی به کجا انجامیده است؟ ما در انتظار طرف عراقی برای برقراری این اتصال هستیم؛ اما در مرز خسروی خط در حال ساخت است که تا دو سه سال آینده به طول خواهد انجامید. مجموع خطوطی که با تکمیل این سه کریدور بینالمللی اضافه میشود 900 کیلومتر است.
• چه میزان خطوط ریلی جدید قرار است ایجاد شود؟ در حال حاضر 9 هزار کیلومتر خطوط مختلف در شبکه ریلی ایران بهصورت پروژه تعریف شده است که بخش زیادی از آن مصوبات مجلس را نیز گرفته است و ضمیمه لایحه بودجه است و بخشی نیز ساخت آن شروع شده و بین 5 تا 50 درصد پیشرفت داشته است. طبق برنامهریزی چشمانداز 1400 ما باید به 25 هزار کیلومتر خطوط ریلی برسیم؛ اما با توجه به کمبود منابع مالی حتما با مشکلاتی مواجه خواهیم بود.
• بهعنوان آخرین سوال در زمینه توسعه صادرات چه اقداماتی انجام دادهاید؟ برنامههایی که با همکاری اتاق بازرگانی طراحی شده است که براساس آن صادرکنندگان میتوانند با نرخ ارزان و زمان کوتاه در بازارهای رقابتی حضور پیدا کنند و صادرکنندگان داخلی از منافع آن منتفع شوند.