روسها و آینده ترکیه
دکتر فیاض زاهد
اقدام دولت تركيه درسرنگوني هواپيماي روسي اقدام غيردوستانه و تاحدي خلاف عرف ديپلماتيك بود زيرا دولت تركيه ميتوانست با اخطارهوايي و فرستادن سيگنالهاي امنيتي شرايط عدم برخورد با هواپيماي روسي را فراهم كند. در يك تحليل خوشبينانه درباره اين ماجرا ميتوان گفت دولت تركيه فاقد تمركز لازم براي حفاظت از مرزهاي خود است و در يك حالت بدبينانه اين احتمال وجود دارد كه هواپيماي روسي دست به اشتباهي زده و تركيه خواسته از طريق اين برخورد، پيام روشنی به دولت روسيه بدهد. اين پيامها به نظر در قدم اول در برابر نقشي است كه روسيه در ارتباط با بحران داعش ومبارزه با تروريسم دارد و در قدم دوم شايد واكنشي باشد به سفر بسياراستراتژيك، صميمانه و اثرگذار پوتين به ايران با عنوان دو محور راهبردي و فوقاستراتژيك در ارتباط با بحران سوريه. اين اتفاق ميتواند آبستن حوادثي در آينده باشد كه شرايط فعلی منطقه را پيچيدهتر كند هر چند طرفين تلاش دارند با خويشتنداري از اين بحران عبور كنند. روسها به اين موضوع واكنش نشان خواهند داد ولي اين واكنش بلافاصله، مستقيم و آشكار نخواهد بود. پيشبيني ميشود روسها در حوزهاي عمومي و بيروني فشار خود را با عمليات گستردهتر عليه داعش و مخالفان دولت اسد در سوريه نشان دهند چراکه به خوبي ميدانند تركها پشت حمايت رواني، امنيتي، و مالي داعش قرار دارند. دولت روسيه ميداند با اعمال بيشتر فشار عليه داعش در سوريه، منافع تركيه را هدف قرار خواهد داد و به نظر ميرسد از منظر اقدامات امنيتي زيرپوستي روسها براي تركيه مشكلاتي را به وجود خواهند آورد. بخشي از اين مشكلات ميتواند در زمينه تلاش سرويسهاي امنيتي روسها براي تركيه باشد. بخشي از اين مشكلات ميتواند تلاش و كمك سرويسهاي امنيتي روسيه به مخالفان دولت تركيه مخصوصا سازمانهاي چپ باشد كه به صورت سنتي سرويسهاي امنيتي روسيه با اين گروههاي امنيتي در تركيه در ارتباطند؛ مخصوصا كردها که درحال حاضر به صورت استراتژيك همكاريهاي زيادي با روسها در جهت مبارزه با داعش دارند. از طرف ديگر روسها تصميم گرفتند سامانه موشكي اس۴۰۰ خود را در لاذقيه مستقر كنند، همينطور پوتين اعلام كرده اقدام بعدي ترکیه را بلافاصله پاسخ خواهد داد که اين به معني آن است كه دولت روسيه تلاش دارد با خويشتنداري سطح تنش را كنترل كند. روسيه نگران است ماجرا ابعاد فرامنطقهاي پيداكند و پاي ناتو به ميان بيايد. بنابراین مجموعه اين عوامل باعث خواهد شد طرفين به صورت زيرپوستي عملياتهايي را عليه يكديگر انجام دهند ولي شاهد تحريك جدي نظامي در اين حوزه نخواهيم بود. ناتو و آمريكا انگيزه لازم براي مداخله در بحران تركيه و روسيه را ندارند و بايد توجه داشت كه بروكسل يك هفته است كه در تعطيلي كامل به سر ميبرد، در فرانسه، بريتانيا، آلمان نيز وضعيت فوقالعاده حاکم است لذا پيشبيني وقوع برخورد نظامي با دولت روسيه بيشتر شبيه به يك جوك است. روسيه هم علاقهمند نيست بحران به وجود آمده گسترش پيدا كند و به نظر ميرسد هر مقدارجنگ لفظي بالا بگیرد نشانگر آن است که دو طرف قصد برخورد نظامي ندارند؛ زيرا دولتي كه بخواهد اقدام نظامي انجام دهد، عمل ميكند، نه صحبت. اما سرنگوني هواپيماي روسی اين گمانه را هم تقویت کرده كه این هشداری به روسها بود که غير از توافقي كه با غربيها انجام دادهاند، اقدامي در سوريه انجام ندهند. اين تحليل تاحدودي قابل پذيرش است، زيرا سفر آقاي پوتين به ايران و تشديد همکاری مثلث ايران، روسيه و سوريه، آمريكا را نگران میكند. تركيه كشوري نيست كه توان هماوردي با روسها را داشته باشد، قدرت نظامي روسيه با ناتو و تركيه به استثناي آمريكا قابل مقايسه نيست و اين تنها آمريكاست كه ميتواند معادلات نظامي ميان دو طرف را تا حدزيادي به هم بزند اما فراموش نكنيم هيچ ارتشي وارد روسيه نشده كه توانسته باشد سالم خارج شود. امروز هم روسيه چنين وضعيتي را دارد و با رشد احساسات ملي گرايانه در روسيه بعد از وقایع اوكراين به تركيه اجازه دستاندازي بيشتر داده نخواهد شد. آنچه رخ داد يك پيام غيردوستانه به پوتين بود و دولت تركيه رفتار غيرمسئولانهاي را که در سالهاي اخير با روياي احیای امپراتوري عثماني و تلاش اردوغان براي نشستن بر تخت سلاطين پيش گرفته بار دیگر تکرار کرد غافل از اینکه ماجراجوييهاي دولت تركيه به ثبات و امنيت اقتصادي این کشور لطمه خواهد زد. براي نمونه روسها تصمیم به خروج از تركيه گرفتهاند و سرويس امنيتي روسيه این اقدام تركيه را بیپاسخ نخواهد گذاشت. لذا همانطور كه ایران طرفين را به خويشتنداري دعوت کرده طرفين نيز بايد خويشتندار باشند، زيرا وقوع درگیری ميتواند فاجعه بزرگي را به وجود آورد.
• استاد دانشگاه
•• روزنامه آرمان، شماره 2914، 7 آذر 1394
•• روزنامه آرمان، شماره 2914، 7 آذر 1394
نظرات بینندگان