پایگاه خبری تحلیلی لاهیگ با افتخار همراهی بیش از یک دهه در عرصه رسانه های مجازی در استان گیلان      
کد خبر: ۵۸۸۰
تاریخ انتشار: ۱۵ بهمن ۱۳۹۱ - ۱۶:۵۵

رابطه تورم و گرانی‌های اخیر با طرح هدفمندکردن یارانه‌ها

حجت جوادپور
تورم قابل توجه اقتصادی و گرانی‌های ناشی از آن چیزی نیست که بتوان آن را کتمان یا انکار کرد و اکنون تمامی مسئولین نظام و آحاد مردم به آن اذعان دارند؛ خصوصاً در سال جاری و ماه‌های اخیر، همه مردم، به‌ویژه دهک‌های پایین درآمدی جامعه آن را مستقیماً و عمیقاً درک و لمس می‌کنند. اما علت‌ها و ریشه‌های این بحران را می‌توان علاوه بر مباحث و مشکلات عمده کشور، از جمله نواقص ساختاری اقتصاد کشور، مشی و رویکرد دولت‌های پس از انقلاب، بحران اقتصاد جهانی و نیز مسأله تحریم‌های اقتصادی ایران، به ده‌ها دلیل آشکار و پنهان دیگر ربط داد. اما برخی از این علت‌ها، از جمله مسأله تحریم‌ها، پدیده‌های نوظهوری نیستند و کشور ما سال‌هاست که با این معضلات دست به گریبان است. در نتیجه ریشه بحران جدید را باید علاوه بر علل مذکور، به علت مهم‌تری ربط داد؛ زیرا کشور ما تا کنون علی‌رغم مشکلات و فشارهای بسیار سنگین دیگر، چنین شرایطی را تجربه نکرده است که می‌بایست در آن درنگ و تأملی جدی نمود.
این یادداشت بنا دارد نقش و تأثیر اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها و عملکرد دولت را به اختصار و به زبان ساده مورد بررسی و کنکاش قرار دهد، تا شاید آنان که هنوز این رابطه را درنمی‌یابند یا سعی در تبرئه دولت و روند کنونی دارند، به فکر و تحلیل درستی وادارد.
لازم به ذکر است که اطلاعات و آمار در این یادداشت مختصر، برگرفته از منابع و مراجع قانونی، از جمله بانک مرکزی، مرکز آمار، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی و مانند آن است و مخاطبان گرامی می‌توانند از طریق فضای مجازی (اینترنت) و رسانه‌ها و نشریات معتبر کشور به آن دسترسی یابند.

قانون هدفمندی یارانه‌ها چیست؟
بر اساس این قانون مقرر گردید 20 درصد این درآمدها بر اساس قانون به دولت، 50 درصد آن برای مصرف مردم و 30 درصد آن برای پوشش هزینه‌های حاصل از افزایش قیمت انرژی به تولید اختصاص داده شود. (متن کامل قانون هدفمندی یارانه‌ها در آدرس http://www.dolat.ir قابل دسترسی و مطالعه است)
اما در اجرای این قانون دو انحراف اساسی رخ داد:
الف) انحراف در تأمین مالی پرداخت یارانه‌ها از محل مابه‌التفاوت فروش حامل‌های انرژی: مابه‌التفاوت فروش انرژی کفاف تأمین هزینه پرداخت یارانه‌ها را نداد، لذا از 40 هزار میلیارد تومان، 22 هزار میلیارد تومان پرداخت از محل مابه‌التفاوت فروش حامل‌های انرژی تأمین شد و باقی آن توسط دولت از بانک مرکزی استقراض شد، یا از محل درآمدهای نفتی تأمین گردید.
ب) انحراف در توزیع درآمدهای حاصله: 20 درصد این درآمدها بر اساس قانون می‌بایست به دولت، 50 درصد آن برای مصرف مردم و 30 درصد آن برای پوشش هزینه‌های حاصل از افزایش قیمت انرژی به تولید اختصاص داده می‌شد که متأسفانه همه یارانه‌ها به سمت مصرف هدایت شد و بخش بسیار مهم قانون هدفمندی، یعنی بخش تولید از آن بی‌نصیب ماند!
در نتیجه:
1- در جامعه، به‌ویژه در طبقات آسیب‌پذیر، میل نهایی به مصرف زیاد شد.
2- این روش توزیع یارانه‌ها باعث افزایش تقاضای مصرف گردید.
3- به دلیل شکل نگرفتن تولید، عرضه از تقاضا عقب ماند و قیمت‌ها افزایش یافت.
به این ترتیب، تولید از چند جهت مورد هجوم قرار گرفت:
1- یارانه‌های بخش تولید در برخی از بخش‌ها به صورت ضعیف و در برخی دیگر به‌طور کامل پرداخت نشد.
2- افزایش بهای انرژی، باعث افزایش بهای تولید شد.
3- قیمت نهاده‌های تولید بالا رفت و لذا قیمت تمام شده کالاهای تولیدی (هزینه‌ها) تحت تأثیر قرار گرفت.
4- واردات بی‌رویه و بی‌حساب به تولید داخلی صدمه زد و آن را به‌طور بی‌سابقه‌ای تضعیف کرد.
5- با افزایش قیمت تمام شده کالاهای تولیدی داخلی، تولیدکنندگان اجازه افزایش قیمت‌ها را نیافتند.
6- عدم اختیار بخش تولید در افزایش قیمت‌ها، موجب کاسته شدن کمیت و کیفیت کالاها شد.
دلایل مذکور و معضلات ایجاد شده ناشی از آن، موجب کاهش رشد اقتصادی و درپی آن تورم و گرانی‌های پرشتاب گردید.
علاوه بر دلایل و شرایط مذکور، باید به عوامل دیگری، از جمله به وضعیت تولید و فروش نفت اشاره کرد. عدم سرمایه‌گذاری برای بازسازی چاه‌های فرسوده نفت و مشکل تحریم، باعث کاهش تولید نفت شده و به میزان یک میلیون بشکه در روز از صادرات کاسته شد. از سوی دیگر، عدم دریافت درآمد حاصل از فروش نفت (به‌صورت کامل و دریافت بخشی از آن به‌صورت کالا) مضاف بر سایر علل مذکور، منجر به کاهش درآمد دولت و معضل تأمین منابع یارانه‌ها گردید. این درحالی است که کسری بودجه خود به خود تورم ایجاد می‌کند. (در آبان ماه سال جاری میزان تورم 33 درصد اعلام شد.)
درحالی که کسری بودجه را باید با:
1- از طریق فروش ارز برای واردات تأمین کند؛← که البته دولت ارز کافی در اختیار ندارد.
2- یا این‌که از بانک مرکزی استقراض کند؛ ← که در این صورت پول پرقدرت و تورم‌زا وارد چرخه پولی کشور می‌شود و افزایش نقدینگی در جامعه، کاهش ارزش پول و افزایش قیمت کالاها و خدمات را به‌دنبال دارد. از این‌رو مجلس شورای اسلامی در تاریخ 21 آبان 1391 توقف اجرای فاز دوم قانون هدفمندی یارانه‌ها را تصویب کرد.

مرحله اول اصلاح این وضعیت
از آن‌جا که دولت در تأمین منابع یارانه‌ها در فاز دوم توانایی ندارد، باید در شرایط فعلی، همه منابع را به سمت تولید ملی هدایت کند. این کار موجب:
1- ایجاد اشتغال و درآمد بخش تولید و در نتیجه عموم مردم می‌شود.
2- محصولات ملی رشد و افزایش کمی و کیفی می‌یابند.
این اقدام موجب کاهش قیمت‌ها برای بخش مصرف و در نتیجه بالا رفتن قدرت خرید مردم در حالت تعادلی عرضه و تقاضا می‌شود. بالا رفتن قدرت خرید مردم، در واقع خود نوعی یارانه است، زیرا یکی از مهمترین اصول اقتصاد، اصل "تخصیص بهینه منابع" است.

یادآوری
با توجه به کسری بودجه در ماه‌های پایانی سال 1390 و ذخیره بالای طلا و ارز بانک مرکزی، دولت افزایش نقدینگی و کسر بودجه، سیاست کاهش ارزش پول ملی را در دستور کار قرار داد. همچنین به یاد داشته باشیم که در بین دولت‌های پس از انقلاب، دولت محمود احمدی‌نژاد بالاترین سهم از درآمد نفتی را با 37.4 درصد بالغ بر 360 میلیارد دلار (بر مبنای قیمت فعلی بالغ بر 600 میلیارد دلار) در 6 سال اول این دوره را داشته است. (مبنای محاسبه قیمت‌ها، قیمت‌های ثابت سال 2010 میلادی است.) این درحالی است که مجموع میزان درآمد حاصل از فروش نفت جمهوری اسلامی طی 31 سال اخیر (1359-1358) 970 میلیارد دلار بوده است. این افزایش درآمد به‌دلیل بالا رفتن قیمت‌ها در بازار جهانی بوده است، نه به‌واسطه افزایش صادرات یا دلیل دیگر.
مخاطب گرامی می‌تواند با یک جمع‌بندی از این یادداشت کوتاه به نتایج مفیدی در تحلیل وضعیت جدید دست یابد.
ناشناس
|
Sweden
|
۱۵:۲۶ - ۱۳۹۱/۱۱/۲۰
0
0
از سوئد: با درود فراوان به آقای حجت جوادپور! هدفمندی یارانه، کپی برداشته شده از قوانین کشورهای پیشرفته جهان (social welfare) یا به زبان اسکاندیناوی (social hjälp)! و این کمک‌های مالی، شامل انسان‌های بیکار و (معتاد و الکلیست) می‌باشد! که بعد از پرداخت کرایه خانه آپارتمانی همچو هتل با وسایل اولیه زندگی مبلغ 4000 کرون ×500 تومان به نرخ ارز امروز به حساب‌شان واریز می‌کنند! قیمت اجناس هم با ایران، کمی گران‌تر است! هدف از این کار این است که کودک از بدو ورود در این جهان در رحم مادر احساس آرامش و آسایش کند! و هیچ کودکی نباید احساس ناراحتی و نگرانی و استرس کند و از سوء تغذیه و الباس و تفریحات و ... در مقایسه با کودکان ثروتمند و توانمند در جامعه تحقیر شود و به‌ویژه جوانان سالم و تندرست و تنومند و قوی هیکل و یکدست تحویل جامعه دهند! که هم به درد درس و مشق و کتاب و مدرسه بخورند! و هم به درد ورزش، هم به درد کارهای سنگین ساختمانی و تولیدات کشاورزی و هم کارخانه‌ها و هم ... بخورند! و به‌خصوص این کودکان تبدیل به کودکان کار و خیابانی نشوند و جذب ...!!! با وجود داشتن والدین بیکار و بیمار و (معتاد و الکلیست)!!! همان‌طور که واقفید، کودکان از مهد کودک و دوران دبستان و دبیرستان از مرکز تا دورترین نقاط کشور! روستاهای سر مرز! (تک‌تک کودکان) از تغذیه رایگان پروتئینی در زیباترین رستوران مدارس و تحت نظر دکتر رایگان در مدرسه و دندانپزشک رایگان خارج از مدرسه قرار دارند! جناب جوادپور! شما انسان روشنفکر و روشنگر و دلسوز و باشرف و باوجدان جامعه هستید؛ حالا با هر دینی و ایده و مسلکی! سئوال این‌جاست! به گفته نمایندگان کشور اسلامی، بیش از 70 درصد مردم زیر خط فقر زندگی می‌کنند! یعنی مشکل آوردن نان خالی بر سر سفره‌ها! و این 70 درصد کودک مستضعف باید از درس و مشق و کتاب و مدرسه خود بزنند! و نقش پدر و مادر را برای لقمه نان بی‌خاصیت بر سر سفره را بازی کنند!!! عده کثیری از این کودکان، تبدیل به کودکان کار و خیابانی می‌شوند و عده‌ای از این بی‌سوادان بیکار و فقیر و گرسنه جذب ...! (هدف کشورهای دیکتاتوری و مستبد هم همین است)!!! این یارانه ناچیز هم اگر نباشد، مردم بیکار و ... فقیر و گرسنه و بی‌خانمان چه بکنند و چه بخورند؟!!! روستازاده کم‌سوادی که در کودکی در خانه گلی و خشتی زندگی می‌کردیم و در یک دست‌مان نان خشکی بود و دست دیگرمان آب بینی را پاک کردن!!! مقایسه کنید با آقایان و آقازادگان میلیاردری که پدر و مادر بدبخت و بیچاره و بی‌سواد و نادان و کور ما را فریب می‌دانند و می‌گفتند، این دنیا پشیزی ارزش ندارد و یک لقمه نان خشک را بخورید و خدا را هزار مرتبه شکر کنید!!! جناب جوادپور! این خاویار معروف ازون برون دریای کاسپین در پیش آقایان و آقازادگان و حتی این‌جا نزد کا... به وفور یافت می‌شود!!! اما کودکان عزیز ما در چند قدمی دریای کاسپین زندگی می‌کنند، حتی نمی‌دانند رنگ و بو و طعم و مزه و شکل و قیافه این ماهی و خاویارش چیست! سرتان را درد آوردم عزیزان من! بهشت را خواهانم برای تک‌تک کودکان‌مان! هم این زمان و هم آن زمان! نه فقط برای آقایان و آقازادگان! با چنین ثروت بی‌کران!!!
عارف
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۲۳:۵۰ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۶
0
0
عارف: چطور حضرات کامنت گذار که تا اشاره و انتقادی از بعضی حضرات می‌شود، یقه می‌درانند و انواع و اقسام عتاب و دشنام را نثار نویسنده می‌کنند، در این موضوع مهم که با زندگی مردم، به‌ویژه اقشار آسیب‌پذیر و اقتصاد کشور مرتبط است سکوت اختیار کرده‌اند و در تأیید یا تکذیب سخنی نمی‌گویند؟!
ناشناس
|
Sweden
|
۰۱:۵۵ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۸
0
0
شاید به واژه آقایان و آقازاده‌ها حساس باشند!!!
فاطمه
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۱۹:۱۴ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۸
0
0
فاطمه: حق با نویسنده محترم است. متأسفانه هنوز بسیاری از مردم نمی‌دانند که اجرای ناقص و نادرست طرح هدفمندی و رفتارهای سلیقه‌ای و قانون‌گریزانه دولت چه لطمات جدی را به اقتصاد کشور و در نهایت به معیشت مردم وارد کرده است. در آینده ابعاد دیگری از این مسأله روشن خواهد شد. با تشکر از نویسنده مقاله.
یک کشاورز برنجکار
|
United Arab Emirates
|
۲۲:۰۸ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۹
0
0
یک کشاورز برنجکار: من و همسرم گوش به حرف تنها پسرمان دادیم و در یارانه‌ها ثبت نام نکردیم و حالا خیلی خیلی پشیمانیم و هرچی تلاش می‌کنیم نتیجه نمی‌گیریم. پرداخت یارانه حرکت خوبی است. ببین برادر من! نباید یکطرفه به مسائل نگاه کرد. یارانه‌ها برای ما کشاورزان بسیار سودمند است. دیروز به پسرم گفتم: پسر جان! گفت: بله حاج آقا! گفتم: اگر ما در یارانه ثبت نام کرده بودیم، الآن از مزایای یارانه‌ها استفاده می‌کردیم، چون پارسال این طرح تسطیح اراضی اجازه نداد ما برنج بکاریم و این پرداخت یارانه خیلی به ما بال می‌زد... خداوند به همه خدمتگزاران به این ملک و کشور توفیق عنایت نماید.
ناشناس
|
Sweden
|
۰۴:۳۱ - ۱۳۹۱/۱۲/۱۰
0
0
من از نویسنده عزیز و محترم و روشنفکر جامعه، آقای حجت جوادپور، خواهش می‌کنم که در مقاله بعدی یک راه حل معقول و منطقی ارائه دهند که "بیکاران و بیماران، نیروی ذخیره انسان‌های سالم و تندرست" و قشر زحمتکش کم‌درآمد و محروم جامعه و معتادان(!) خود و زن و بچه‌هاشان چه بکنند و چه بخورند و پول کرایه خانه را از کجا تهیه کنند؟!!! لباس و کفش شب عید و ... و تفریحات و مسافرت که موجب شادی و روحیه قوی برای ادامه زندگی می‌شود و روح تازه‌ای بر جسم و جان انسان‌ها مرده می‌دواند! بر وسط سرمان بخورد! اگر همین 42 هزار تومان ناچیز که 42 عدد نان بی‌خاصیت هم نمی‌شود، نباشد؟!!!!!!
محمد
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۰۱:۳۱ - ۱۳۹۱/۱۲/۱۱
0
0
محمد: متأسفانه رفتار عوام در سرزمین ما این است که همیشه از خوف افتادن به ورطه بدتر، به بد رضایت می‌دهند و هیچ‌گاه به این فکر نمی‌کنند که بد امروز همان بدتر گذشته بد است! اگر در کشور ما دولت‌های کارآمد و دلسوزی مدیریت اقتصادی را برعهده می‌گرفتند، امروز دیگر این اندازه فقر و تورم و گرانی بر مردم تحمیل نمی‌شد. نویسنده معتقد است که اگر همین طرح هدفمندی با همه اشکالات و انتقاداتی که بر آن وارد است، درست اجرا می‌شد، بسیاری از مشکلات کنونی پیش نمی‌آمد. بحث بر سر پرداخت مبلغ ناچیز یارانه نقدی نیست. چرا مردم کشور ثروتمند ایران باید چشم‌شان به دریافت چنین کمک‌های خفت‌بار و قطره‌چکانی باشد؟!
عارف
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۰۱:۱۹ - ۱۳۹۱/۱۲/۱۲
0
0
عارف: در نتیجه عملکرد دولت احمدی‌نژاد، اجرای سند چشم‌انداز ٢٠ ساله کشور که قرار بود جمهوری اسلامی را به نخستین قدرت اقتصادی منطقه تبدیل کند، ٨ سال به تأخیر افتاد!!!
ناشناس
|
Sweden
|
۰۲:۲۵ - ۱۳۹۱/۱۲/۱۲
0
0
متأسفانه همه یارانه‌ها به سمت مصرف هدایت شد و بخش بسیار مهم قانون هدفمندی، یعنی بخش تولید از آن بی‌نصیب ماند! صددرصد:
1- در جامعه، به‌ویژه در طبقات آسیب‌پذیر، میل نهایی به مصرف زیاد شد.
2- این روش توزیع یارانه‌ها باعث افزایش تقاضای مصرف گردید.
برای میلیون ها بیکار و بیمار و معتاد و پدران و مادرانی که از حقوق بازنشستگی برخوردار نیستند! %100 =42 عدد نان! و اگر 20 درصد این درآمدها بر اساس قانون به دولت و 30 درصد آن برای پوشش هزینه‌های حاصل از افزایش قیمت انرژی به تولید اختصاص داده می شد! 100% - 50% =50% => 21 عدد نان! در کویر دو آلترناتیو باقی می‌ماند! زندگی با ذلت! یا مرگ با عزت! لنگه کفش و قطره آب هم غنیمت است!!!
محمد
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۲۲:۳۳ - ۱۳۹۱/۱۲/۱۳
0
0
محمد: دیدگاه نویسنده محترم دقیق و مطابق واقع است. گزارش‌های کميسيون برنامه و بودجه و محاسبات در مجلس شوراي اسلامي تخلفات سازمان هدفمند سازي يارانه‌ها در هشت ماهه اول سال ۱۳۹۱ را به شکل جزئي استخراج کرده و بر همين مبنا تأکيد دارد، هرگونه سخن گفتن دولت براي اجراي مرحله دوم هدفمندي يارانه‌ها به‌دليل مشکلات اعتباري و ايجاد حباب کاذب نقدينگي و تورمي غيرممکن است. اجراي دور نخست هدفمندي يارانه‌ها که قرار بود به توسعه صنعت در کشور منجر شود، بر اساس آماري که در اختيار نمايندگان قرار گرفته، راه به بيراهه برده است.
ناشناس
|
Sweden
|
۱۸:۰۹ - ۱۳۹۱/۱۲/۱۴
0
0
لطفاً فقط و فقط یک مثال کوچک بزنید که چه چیزی در این مملکت به راه راست رفته باشد، نه بیراهه!!! فرهنگ‌سازی و اخلاقیات! (که مملو از دروغ و رشوه و رانتخواری و اختلاس‌های بیلیارد تومانی است)!!! محیط زیست! جنگل و دریا و رودخانه‌ها که مملو از گند و کثافت است و آبزیان را نابود کرده است! صنعت گردشگری! کشاورزی و دامپروری و وضع معیشتی کشاورزان که در لانه‌های گلی و خشتی زندگی می‌کنند و محتاج یک لقمه نان شب‌شان هستند! فرسخ‌ها دور نرویم! (چایکاران عزیزمان که در چند قدمی خودمان زندگی می‌کنند!) اوضاع اقتصادی و معیشتی باکاران و بیکاران و زحمتکشان، بازنشستگان، معتادان! و ...! اوضاع بیمارستان‌های عمومی و دارو و درمان! که انگار انسان وارد مرده شور خانه می‌شود! با چنین دکتران متخصص عزیز و محترم و دلسوز! تشریف ببرید به بیمارستان و بگویید که من از شدت درد دارم می‌میرم، اما بیمه نیستم و پول درمان را هم ندارم! من جان و جوانی‌ام را برای این مرز و بوم و ر... دادم! می‌گویند به ما چه؟! (بمیر یا گدایی کن)!!! تولیدات داخلی و ملی! اوضاع راه و جاده‌ها که تقریباً بیشترین آمار کشته‌ها در جهان را داریم! آثار باستانی و میراث فرهنگی! آمار بیکاری! آمار خودکشی! آمار مهاجرت ایرانیان مسلمان شیعه به کشور کافران! و ...!!! ما از عهده داشتن 70 میلیون برنمی‌آییم! آن وقت ازدیاد جمعیت 100 میلیونی از زبان‌مان جاری است!!! یا بیلیاردها تومان به کشورهای دیگر دادن که پدر و مادر و برادر و خواهر مسلمان شیعه‌مان به نان شب و درد و درمان‌شان محتاج هستند!!!
لاهیجی
|
Iran (Islamic Republic of)
|
۰۰:۳۱ - ۱۳۹۱/۱۲/۱۸
0
0
لاهیجی: در تأیید مطالب جناب آقای جوادپور:
بانک مرکزی: نرخ تورم تا آخر سال جاری به 31.5 درصد می‌رسد.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی: بدهی ۲۰۰ هزار میلیارد تومانی دولت به نظام بانکی و بخش خصوصی باری سنگین بر دوش دولت بعدی گذاشته است.
بانک مرکزی: میزان نقدینگی تا اسفند 1391 بالغ بر ۴۳۸ هزار میلیارد تومان شده است. (یعنی ۲۵ درصد رشد نسبت به اسفند ۱۳۹۰)
مرکز آمار ایران: 12.4 درصد جمعیت فعال کشور، یعنی بالغ بر ۳ میلیون نفر بیکارند.
مرکز آمار ایران: امروزه بیش از ۱۰ میلیون نفر در زیر خط فقر به‌سر می‌برند.
برنامه چهارم توسعه کشور و قانون بودجه سنواتی: "نسبت بودجه عمرانی به بودجه جاری کشور از ۳۰ درصد در سال ۱۳۸۲ به کمتر از 14.5 درصد در سال ۱۳۹۰ رسیده است." پیش‌بینی می‌شود بودجه عمرانی، یعنی بودجه توسعه زیربناهای کشور در سال ۱۳۹۱ از این رقم هم کمتر شود.
آمارهای منتشره توسط بانک مرکزی و مرکز آمار ایران: طی سال‌های برنامه چهارم توسعه (۱۳۸۸-۱۳۸۴)، متوسط نرخ رشد اقتصادی کشور به حدود ۴ درصد، یعنی نصف نرخ پیش‌بینی شده در برنامه چهارم (%۸) رسیده است.
نظرات بینندگان