در دوره یک ساله بهار 1390 تا بهار 1391؛
در سال 1390؛
استان گیلان با 17.5 درصد، رکورددار پایین‌ترین نرخ تورم شد
بررسی روند سالانه نرخ تورم به تفكیك دهك‌های درآمدی نیز نشان می‌دهد كه طی سال‌های 1382 تا 1389، نرخ تورم برای دهك اول به‌صورت متوالی بالاتر از نرخ میانگین تورم بوده، درحالی كه نرخ تورم برای دهك دهم، پایین‌تر از نرخ میانگین تورم بوده است.
بر اساس آمار صندوق بین‌المللی پول، ایران در چند سال اخیر همواره در شمار 10 کشور دارای بالاترین نرخ تورم در دنیا بوده است. طبق آمار رسمی بانک مرکزی، نرخ تورم ایران در سال 1390 معادل 21.5 درصد بوده است. در این گزارش، نرخ تورم هریک از استان‌های کشور در سال 1390 بررسی می‌شود. این کار کمک می‌کند تا استان‌ها بر اساس نرخ تورم آن‌ها رتبه‌بندی شوند.
به گزارش "لاهیگ" به نقل از "روزنامه دنیای اقتصاد"، طبعاً استان‌هایی که نرخ‌های تورم بالاتری را نسبت به سایر استان‌ها تجربه کرده‌اند، اثرات منفی تورم در آن‌ها بیشتر بروز می‌کند. در عین حال، نرخ تورم استان‌های کشور در فروردین 1391 (آخرین آمار موجود در سایت رسمی بانک مرکزی ایران) بررسی می‌شود.
طبق داده‌های آماری و جداول مربوط به نرخ تورم استان‌های کشور در سال 1390، استان خراسان جنوبی با تورم 28 درصدی، بالاترین تورم را در میان استان‌های کشور تجربه کرده است و استان گیلان با تورم 17.5 درصدی، پایین‌ترین نرخ تورم را داشته است. استان تهران نیز با تورم 19.2 درصد، نسبت به اغلب استان‌ها تورم پایین‌تری را تجربه نموده است.
بنا به این آمار، در سال 1390 استان‌های خراسان جنوبی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان، ایلام، آذربایجان غربی، زنجان، هرمزگان، قم، کرمانشاه، کردستان، کرمان، سمنان، همدان، یزد، قزوین، اردبیل، چهارمحال و بختیاری و مرکزی به‌ترتیب دارای تورم بیشتر بوده و نرخ تورم‌شان از نرخ میانگین کشور که 21.5 درصد بود، بیشتر بوده است. همچنین استان‌های گیلان، کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، بوشهر، تهران، فارس، لرستان، مازندران، گلستان و اصفهان به‌ترتیب با کمترین تورم‌ها، از نرخ میانگین تورم کل کشور (21.5 درصد) دارای نرخ تورم پایین‌تری بوده‌اند.
همچنین مطابق اطلاعات آماری و جداول مربوط به نرخ تورم استان‌های مختلف کشور در فروردین سال 1391، استان کردستان با تورمی بالغ بر 4.9 درصد، رتبه نخست بیشترین نرخ تورم ماهانه را به خود اختصاص داده است و استان قم با تورم 0.9 درصدی با کمترین نرخ تورم ماهانه در انتهای جدول قرار دارد. استان تهران نیز با تحمل نرخ تورم 2 درصدی در فروردین ماه، یکی از کم‌تورم‌ترین استان‌های کشور محسوب می‌شود.
طبق داده‌های تورم ماهانه در این ماه از سال 1391، پنج استان با بیشترین نرخ تورم در کشور به‌ترتیب استان‌های کردستان، مرکزی، فارس، اردبیل و کرمانشاه و پنج استان با کمترین نرخ‌های تورم ماهانه هم به ترتیب استان‌های قم، ایلام، خراسان رضوی، یزد و تهران بوده‌اند.
شاخص‌های قیمتی به تفکیک دهک‌های درآمدی
بررسی شاخص‌های قیمتی و نرخ تورم نیز به تفكیك دهك‌های درآمدی منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران، نشان می‌دهد در فاصله سال‌های 1382 تا 1389، هزینه‌های زندگی خانوارهای كم‌درآمد شدیدتر از خانوارهای پردرآمد افزایش یافته است. به‌عبارت دیگر، فشارهای تورمی كه خانوارهای با درآمد پایین با آن دست و پنجه نرم کرده‌اند، شدیدتر از فشارهای تورمی بوده است كه خانوارهای با درآمد بالا با آن مواجه بوده‌اند. اما چه عواملی موجب ایجاد فشارهای تورمی دهك‌های مختلف درآمدی و بالا رفتن شدیدتر هزینه زندگی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد شده است؟
تورم میانگین و دهک‌های درآمدی
بر اساس گزارش‌های مرکز آمار ایران، میانگین نرخ تورم در سال‌های 1382 تا 1389 حدود 15درصد بوده است. در این میان، میانگین نرخ تورم به تفكیك دهك‌های درآمدی از دهك اول (کم‌برخوردار) تا دهك دهم (برخوردار) نزولی بوده و دهك اول با بالاترین نرخ تورم و دهك دهم با پایین‌ترین نرخ تورم روبه‌رو بوده است. به‌طور مثال، درحالی كه میانگین نرخ تورم برای دهك اول حدود 16.5 و دهك دوم 16 درصد بوده است، میانگین نرخ تورم برای دهك نهم 13.6 درصد و برای دهك دهم 12.25 درصد بوده است. با این حساب طی سال‌های 1382 تا 1389، فشار تورمی كه دهك اول درآمدی با آن مواجه بوده، به‌طور میانگین 4.5 درصد بیش از فشار تورمی بوده كه دهك دهم درآمدی با آن مواجه بوده است.
تورم سالانه و دهک‌های درآمدی
بررسی روند سالانه نرخ تورم به تفكیك دهك‌های درآمدی نیز نشان می‌دهد كه طی سال‌های 1382 تا 1389، نرخ تورم برای دهك اول به‌صورت متوالی بالاتر از نرخ میانگین تورم بوده، درحالی كه نرخ تورم برای دهك دهم، پایین‌تر از نرخ میانگین تورم بوده است. بیشترین اختلاف میان نرخ تورم دهك اول و دهم در سال‌های 1386 و 1387 رخ داده است. در سال 1386، درحالی كه نرخ تورم برای دهك دهم برابر 13.3 درصد بوده، نرخ تورم دهك اول درآمدی برابر 19.7 درصد بوده است كه 6.4 واحد درصدی اختلاف است. در سال 1387 نیز درحالی كه نرخ تورم برای دهك دهم برابر 21.8 درصد بوده، نرخ تورم دهك دهم برابر 29 درصد بوده كه اختلاف 7.2 واحد درصدی را نشان می‌دهد. بر این اساس، تورم بر گروه‌های کم‌درآمد، هزینه‌های بیشتری در مقایسه با گروه‌های برخوردار تحمیل کرده است.
نسبت تورم در دهک‌های اول به دهم
بر اساس این گزارش، نسبت شاخص قیمت سبد مصرفی دهك اول درآمدی به دهك دهم درآمدی در سال‌های 1381 تا 1389، طی یك روند صعودی، از یک در سال 1381 به حدود 1.4 در سال 1389 افزایش یافته است. به‌عبارت دیگر، هزینه زندگی دهك اول درآمدی طی این دوره حدود 40 درصد بیش از هزینه زندگی دهك دهم درآمدی افزایش یافته است. در مجموع، شواهد واقعی مربوط به شاخص قیمت‌ها و نرخ تورم به تفكیك دهك‌های درآمدی در اقتصاد ایران نشان می‌دهد كه خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی با فشارهای تورمی بالاتری نسبت به خانوارهای دهك‌های بالای درآمدی مواجه بوده و هزینه‌های زندگی آن‌ها با سرعت بیشتری طی زمان افزایش یافته است.
دلایل فشارهای تورمی بر دهك‌های پایین درآمدی
اما چه عواملی فشارهای تورمی شدیدتر بر خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی را نسبت به خانوارهای دهك‌های بالای درآمدی ایجاد می‌کند؟ روشن است كه باید عوامل تفاوت فشارهای تورمی بر خانوارهای دهك‌های درآمدی مختلف را در تفاوت میان تركیب سبد مصرفی خانوارهای دهك‌های مختلف درآمدی جست‌وجو کرد.
عامل اول مربوط به سهم بالاتر كالاهای خوراكی نسبت به كالاهای غیرخوراكی در سبد مصرفی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به سبد مصرفی خانوارهای پردرآمد است. بررسی‌ها نشان می‌دهد كه در سبد مصرفی پایه مركز آمار ایران، سهم كالاهای خوراكی در سبد مصرفی خانوارهای دهك اول برابر 37.5 درصد و در سبد خانوارهای دهك دهم برابر 23.5 درصد است. علاوه بر این، بررسی شاخص قیمت گروه‌های كالایی در سال‌های 1382 تا 1389 نشان می‌دهد كه در مجموع افزایش شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها بیش از افزایش شاخص قیمت گروه غیرخوراكی‌ها بوده است. در واقع بررسی قیمت نسبی گروه خوراكی‌ها به غیرخوراكی‌ها نشان می‌دهد كه اگرچه طی سال‌های 1381 تا 1386 شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها و غیرخوراكی‌ها تا حدودی به یك نسبت افزایش یافته و قیمت نسبی سبد خوراكی به سبد غیرخوراكی در محدوده "یک" تقریباً ثابت بوده است، اما از سال 1387 شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها با سرعت بیشتری نسبت به شاخص قیمت گروه غیرخوراكی افزایش یافته است، به نحوی كه در سال 1389، قیمت نسبی گروه خوراكی به غیرخوراكی به مرز 1.3 نزدیك شده است. به عبارت دیگر، در مجموع طی سال‌های 1382 تا 1389 شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها حدود 30 درصد بیش از شاخص قیمت گروه غیرخوراكی‌ها افزایش یافته است. بنابراین با توجه به افزایش شدیدتر شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها نسبت به شاخص قیمت گروه غیرخوراكی‌ها، یكی از عوامل افزایش شدیدتر شاخص قیمت سبد مصرفی خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی نسبت به شاخص قیمت سبد خانوارهای دهك‌های بالای درآمدی، بالاتر بودن سهم گروه خوراكی‌ها در سبد مصرفی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد است. البته این عامل تنها از سال 1387 به بعد نقش مؤثری در افزایش شدیدتر هزینه زندگی دهك‌های پایین درآمدی نسبت به دهك‌های بالای درآمدی داشته است و در نیمه اول دهه هشتاد عملاً اثر محسوسی در این مورد نداشته است.
تفاوت در ترکیب سبد مصرفی دهک‌های مختلف
بررسی دقیق‌تر شاخص قیمت گروه‌های كالایی برای دهك‌های درآمدی نشان می‌دهد كه عامل اصلی افزایش شدیدتر شاخص قیمت سبد مصرفی خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی نسبت به شاخص قیمت سبد خانوارهای دهك‌های بالای درآمدی، تفاوت در تركیب سبد مصرفی غیرخوراكی در دهك‌های درآمدی و افزایش شدیدتر شاخص قیمت سبد مصرفی غیرخوراكی گروه‌های كم‌درآمد نسبت به گروه‌های پردرآمد است.
در نمودار، روند نسبت شاخص قیمت دهك اول به دهك دهم برای شاخص كل، شاخص خوراكی‌ها و شاخص غیرخوراكی‌ها طی سال‌های 1382 تا 1389 نشان داده شده است. بر اساس این نمودار، نسبت شاخص قیمت دهك اول به دهك دهم برای گروه غیرخوراكی‌ها از یك در سال 1381 به حدود 1.5 در سال 1389 رسیده است؛ درحالی كه این نسبت برای گروه خوراكی‌ها از 1 به حدود 1.1 رسیده است. با این حساب، عامل اصلی افزایش حدود 40 درصدی نسبت شاخص قیمت دهك اول به دهك دهم، افزایش حدود 50 درصدی نسبت شاخص قیمت گروه غیرخوراكی دهك اول به دهك دهم است. علت این امر نیز تفاوت‌های گسترده در تركیب سبد مصرفی غیرخوراكی گروه‌های پایین درآمدی و بالای درآمدی است. در واقع از آن‌جا كه سهم كالاهای ضروری در سبد مصرفی غیرخوراكی دهك‌های پایین درآمدی بسیار بیشتر از سهم كالاهای ضروری در سبد مصرفی غیرخوراكی دهك‌های بالای درآمدی است و با توجه به این‌كه افزایش قیمت كالاهای ضروری شدیدتر از افزایش قیمت كالاهای لوكس بوده است، افزایش شاخص قیمت سبد مصرفی غیرخوراكی خانوارهای كم‌درآمد، بیش از خانوارهای پردرآمد بوده است.
اگرچه شاخص قیمت كالاهای ضروری و لوكس در دسترس نیست، اما با توجه به شواهد، روشن است كه عامل اصلی افزایش هزینه‌های زندگی خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی، در وهله اول سهم بیشتر كالاهای ضروری نسبت به كالاهای لوكس در سبد مصرفی غیرخوراكی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد بوده و در وهله دوم، سهم بیشتر كالاهای خوراكی نسبت به كالاهای غیرخوراكی در سبد مصرفی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد است. در مجموع، طی سال‌های 1381 تا 1387، افزایش شدیدتر شاخص قیمت سبد مصرفی غیرخوراكی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد به دلیل افزایش قیمت شدیدتر كالاهای ضروری نسبت به قیمت كالاهای لوكس و سهم بالاتر كالاهای ضروری در سبد مصرفی غیرخوراكی دهك‌های پایین درآمدی نسبت به دهك‌های بالای درآمدی، عامل اصلی و مسلط در افزایش شدیدتر هزینه‌های زندگی خانوارهای كم‌درآمد بوده است. درحالی كه در سال‌های 1388 و 1389، روند افزایش نسبت شاخص قیمت سبد مصرفی غیرخوراكی دهك‌های پایین درآمدی به دهك‌های بالای درآمدی تقریباً متوقف شده است و در نتیجه در این سال‌ها، اثر این عامل در افزایش شدیدتر هزینه زندگی خانوارهای كم‌درآمد به پردرآمد، تقریباً به صفر رسیده است. در مقابل در سال‌های 1388 و 1389، افزایش شدیدتر شاخص قیمت گروه خوراكی به غیرخوراكی با توجه به سهم بالاتر كالاهای خوراكی در سبد مصرفی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به پردرآمد، به عامل اصلی و مسلط در افزایش شدیدتر هزینه‌های زندگی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد تبدیل شده است.
به گزارش "لاهیگ" به نقل از "روزنامه دنیای اقتصاد"، طبعاً استان‌هایی که نرخ‌های تورم بالاتری را نسبت به سایر استان‌ها تجربه کرده‌اند، اثرات منفی تورم در آن‌ها بیشتر بروز می‌کند. در عین حال، نرخ تورم استان‌های کشور در فروردین 1391 (آخرین آمار موجود در سایت رسمی بانک مرکزی ایران) بررسی می‌شود.
طبق داده‌های آماری و جداول مربوط به نرخ تورم استان‌های کشور در سال 1390، استان خراسان جنوبی با تورم 28 درصدی، بالاترین تورم را در میان استان‌های کشور تجربه کرده است و استان گیلان با تورم 17.5 درصدی، پایین‌ترین نرخ تورم را داشته است. استان تهران نیز با تورم 19.2 درصد، نسبت به اغلب استان‌ها تورم پایین‌تری را تجربه نموده است.
بنا به این آمار، در سال 1390 استان‌های خراسان جنوبی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان، ایلام، آذربایجان غربی، زنجان، هرمزگان، قم، کرمانشاه، کردستان، کرمان، سمنان، همدان، یزد، قزوین، اردبیل، چهارمحال و بختیاری و مرکزی به‌ترتیب دارای تورم بیشتر بوده و نرخ تورم‌شان از نرخ میانگین کشور که 21.5 درصد بود، بیشتر بوده است. همچنین استان‌های گیلان، کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، بوشهر، تهران، فارس، لرستان، مازندران، گلستان و اصفهان به‌ترتیب با کمترین تورم‌ها، از نرخ میانگین تورم کل کشور (21.5 درصد) دارای نرخ تورم پایین‌تری بوده‌اند.
همچنین مطابق اطلاعات آماری و جداول مربوط به نرخ تورم استان‌های مختلف کشور در فروردین سال 1391، استان کردستان با تورمی بالغ بر 4.9 درصد، رتبه نخست بیشترین نرخ تورم ماهانه را به خود اختصاص داده است و استان قم با تورم 0.9 درصدی با کمترین نرخ تورم ماهانه در انتهای جدول قرار دارد. استان تهران نیز با تحمل نرخ تورم 2 درصدی در فروردین ماه، یکی از کم‌تورم‌ترین استان‌های کشور محسوب می‌شود.
طبق داده‌های تورم ماهانه در این ماه از سال 1391، پنج استان با بیشترین نرخ تورم در کشور به‌ترتیب استان‌های کردستان، مرکزی، فارس، اردبیل و کرمانشاه و پنج استان با کمترین نرخ‌های تورم ماهانه هم به ترتیب استان‌های قم، ایلام، خراسان رضوی، یزد و تهران بوده‌اند.
شاخص‌های قیمتی به تفکیک دهک‌های درآمدی
بررسی شاخص‌های قیمتی و نرخ تورم نیز به تفكیك دهك‌های درآمدی منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران، نشان می‌دهد در فاصله سال‌های 1382 تا 1389، هزینه‌های زندگی خانوارهای كم‌درآمد شدیدتر از خانوارهای پردرآمد افزایش یافته است. به‌عبارت دیگر، فشارهای تورمی كه خانوارهای با درآمد پایین با آن دست و پنجه نرم کرده‌اند، شدیدتر از فشارهای تورمی بوده است كه خانوارهای با درآمد بالا با آن مواجه بوده‌اند. اما چه عواملی موجب ایجاد فشارهای تورمی دهك‌های مختلف درآمدی و بالا رفتن شدیدتر هزینه زندگی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد شده است؟
تورم میانگین و دهک‌های درآمدی
بر اساس گزارش‌های مرکز آمار ایران، میانگین نرخ تورم در سال‌های 1382 تا 1389 حدود 15درصد بوده است. در این میان، میانگین نرخ تورم به تفكیك دهك‌های درآمدی از دهك اول (کم‌برخوردار) تا دهك دهم (برخوردار) نزولی بوده و دهك اول با بالاترین نرخ تورم و دهك دهم با پایین‌ترین نرخ تورم روبه‌رو بوده است. به‌طور مثال، درحالی كه میانگین نرخ تورم برای دهك اول حدود 16.5 و دهك دوم 16 درصد بوده است، میانگین نرخ تورم برای دهك نهم 13.6 درصد و برای دهك دهم 12.25 درصد بوده است. با این حساب طی سال‌های 1382 تا 1389، فشار تورمی كه دهك اول درآمدی با آن مواجه بوده، به‌طور میانگین 4.5 درصد بیش از فشار تورمی بوده كه دهك دهم درآمدی با آن مواجه بوده است.
تورم سالانه و دهک‌های درآمدی
بررسی روند سالانه نرخ تورم به تفكیك دهك‌های درآمدی نیز نشان می‌دهد كه طی سال‌های 1382 تا 1389، نرخ تورم برای دهك اول به‌صورت متوالی بالاتر از نرخ میانگین تورم بوده، درحالی كه نرخ تورم برای دهك دهم، پایین‌تر از نرخ میانگین تورم بوده است. بیشترین اختلاف میان نرخ تورم دهك اول و دهم در سال‌های 1386 و 1387 رخ داده است. در سال 1386، درحالی كه نرخ تورم برای دهك دهم برابر 13.3 درصد بوده، نرخ تورم دهك اول درآمدی برابر 19.7 درصد بوده است كه 6.4 واحد درصدی اختلاف است. در سال 1387 نیز درحالی كه نرخ تورم برای دهك دهم برابر 21.8 درصد بوده، نرخ تورم دهك دهم برابر 29 درصد بوده كه اختلاف 7.2 واحد درصدی را نشان می‌دهد. بر این اساس، تورم بر گروه‌های کم‌درآمد، هزینه‌های بیشتری در مقایسه با گروه‌های برخوردار تحمیل کرده است.
نسبت تورم در دهک‌های اول به دهم
بر اساس این گزارش، نسبت شاخص قیمت سبد مصرفی دهك اول درآمدی به دهك دهم درآمدی در سال‌های 1381 تا 1389، طی یك روند صعودی، از یک در سال 1381 به حدود 1.4 در سال 1389 افزایش یافته است. به‌عبارت دیگر، هزینه زندگی دهك اول درآمدی طی این دوره حدود 40 درصد بیش از هزینه زندگی دهك دهم درآمدی افزایش یافته است. در مجموع، شواهد واقعی مربوط به شاخص قیمت‌ها و نرخ تورم به تفكیك دهك‌های درآمدی در اقتصاد ایران نشان می‌دهد كه خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی با فشارهای تورمی بالاتری نسبت به خانوارهای دهك‌های بالای درآمدی مواجه بوده و هزینه‌های زندگی آن‌ها با سرعت بیشتری طی زمان افزایش یافته است.
دلایل فشارهای تورمی بر دهك‌های پایین درآمدی
اما چه عواملی فشارهای تورمی شدیدتر بر خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی را نسبت به خانوارهای دهك‌های بالای درآمدی ایجاد می‌کند؟ روشن است كه باید عوامل تفاوت فشارهای تورمی بر خانوارهای دهك‌های درآمدی مختلف را در تفاوت میان تركیب سبد مصرفی خانوارهای دهك‌های مختلف درآمدی جست‌وجو کرد.
عامل اول مربوط به سهم بالاتر كالاهای خوراكی نسبت به كالاهای غیرخوراكی در سبد مصرفی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به سبد مصرفی خانوارهای پردرآمد است. بررسی‌ها نشان می‌دهد كه در سبد مصرفی پایه مركز آمار ایران، سهم كالاهای خوراكی در سبد مصرفی خانوارهای دهك اول برابر 37.5 درصد و در سبد خانوارهای دهك دهم برابر 23.5 درصد است. علاوه بر این، بررسی شاخص قیمت گروه‌های كالایی در سال‌های 1382 تا 1389 نشان می‌دهد كه در مجموع افزایش شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها بیش از افزایش شاخص قیمت گروه غیرخوراكی‌ها بوده است. در واقع بررسی قیمت نسبی گروه خوراكی‌ها به غیرخوراكی‌ها نشان می‌دهد كه اگرچه طی سال‌های 1381 تا 1386 شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها و غیرخوراكی‌ها تا حدودی به یك نسبت افزایش یافته و قیمت نسبی سبد خوراكی به سبد غیرخوراكی در محدوده "یک" تقریباً ثابت بوده است، اما از سال 1387 شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها با سرعت بیشتری نسبت به شاخص قیمت گروه غیرخوراكی افزایش یافته است، به نحوی كه در سال 1389، قیمت نسبی گروه خوراكی به غیرخوراكی به مرز 1.3 نزدیك شده است. به عبارت دیگر، در مجموع طی سال‌های 1382 تا 1389 شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها حدود 30 درصد بیش از شاخص قیمت گروه غیرخوراكی‌ها افزایش یافته است. بنابراین با توجه به افزایش شدیدتر شاخص قیمت گروه خوراكی‌ها نسبت به شاخص قیمت گروه غیرخوراكی‌ها، یكی از عوامل افزایش شدیدتر شاخص قیمت سبد مصرفی خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی نسبت به شاخص قیمت سبد خانوارهای دهك‌های بالای درآمدی، بالاتر بودن سهم گروه خوراكی‌ها در سبد مصرفی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد است. البته این عامل تنها از سال 1387 به بعد نقش مؤثری در افزایش شدیدتر هزینه زندگی دهك‌های پایین درآمدی نسبت به دهك‌های بالای درآمدی داشته است و در نیمه اول دهه هشتاد عملاً اثر محسوسی در این مورد نداشته است.
تفاوت در ترکیب سبد مصرفی دهک‌های مختلف
بررسی دقیق‌تر شاخص قیمت گروه‌های كالایی برای دهك‌های درآمدی نشان می‌دهد كه عامل اصلی افزایش شدیدتر شاخص قیمت سبد مصرفی خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی نسبت به شاخص قیمت سبد خانوارهای دهك‌های بالای درآمدی، تفاوت در تركیب سبد مصرفی غیرخوراكی در دهك‌های درآمدی و افزایش شدیدتر شاخص قیمت سبد مصرفی غیرخوراكی گروه‌های كم‌درآمد نسبت به گروه‌های پردرآمد است.
در نمودار، روند نسبت شاخص قیمت دهك اول به دهك دهم برای شاخص كل، شاخص خوراكی‌ها و شاخص غیرخوراكی‌ها طی سال‌های 1382 تا 1389 نشان داده شده است. بر اساس این نمودار، نسبت شاخص قیمت دهك اول به دهك دهم برای گروه غیرخوراكی‌ها از یك در سال 1381 به حدود 1.5 در سال 1389 رسیده است؛ درحالی كه این نسبت برای گروه خوراكی‌ها از 1 به حدود 1.1 رسیده است. با این حساب، عامل اصلی افزایش حدود 40 درصدی نسبت شاخص قیمت دهك اول به دهك دهم، افزایش حدود 50 درصدی نسبت شاخص قیمت گروه غیرخوراكی دهك اول به دهك دهم است. علت این امر نیز تفاوت‌های گسترده در تركیب سبد مصرفی غیرخوراكی گروه‌های پایین درآمدی و بالای درآمدی است. در واقع از آن‌جا كه سهم كالاهای ضروری در سبد مصرفی غیرخوراكی دهك‌های پایین درآمدی بسیار بیشتر از سهم كالاهای ضروری در سبد مصرفی غیرخوراكی دهك‌های بالای درآمدی است و با توجه به این‌كه افزایش قیمت كالاهای ضروری شدیدتر از افزایش قیمت كالاهای لوكس بوده است، افزایش شاخص قیمت سبد مصرفی غیرخوراكی خانوارهای كم‌درآمد، بیش از خانوارهای پردرآمد بوده است.
اگرچه شاخص قیمت كالاهای ضروری و لوكس در دسترس نیست، اما با توجه به شواهد، روشن است كه عامل اصلی افزایش هزینه‌های زندگی خانوارهای دهك‌های پایین درآمدی، در وهله اول سهم بیشتر كالاهای ضروری نسبت به كالاهای لوكس در سبد مصرفی غیرخوراكی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد بوده و در وهله دوم، سهم بیشتر كالاهای خوراكی نسبت به كالاهای غیرخوراكی در سبد مصرفی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد است. در مجموع، طی سال‌های 1381 تا 1387، افزایش شدیدتر شاخص قیمت سبد مصرفی غیرخوراكی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد به دلیل افزایش قیمت شدیدتر كالاهای ضروری نسبت به قیمت كالاهای لوكس و سهم بالاتر كالاهای ضروری در سبد مصرفی غیرخوراكی دهك‌های پایین درآمدی نسبت به دهك‌های بالای درآمدی، عامل اصلی و مسلط در افزایش شدیدتر هزینه‌های زندگی خانوارهای كم‌درآمد بوده است. درحالی كه در سال‌های 1388 و 1389، روند افزایش نسبت شاخص قیمت سبد مصرفی غیرخوراكی دهك‌های پایین درآمدی به دهك‌های بالای درآمدی تقریباً متوقف شده است و در نتیجه در این سال‌ها، اثر این عامل در افزایش شدیدتر هزینه زندگی خانوارهای كم‌درآمد به پردرآمد، تقریباً به صفر رسیده است. در مقابل در سال‌های 1388 و 1389، افزایش شدیدتر شاخص قیمت گروه خوراكی به غیرخوراكی با توجه به سهم بالاتر كالاهای خوراكی در سبد مصرفی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به پردرآمد، به عامل اصلی و مسلط در افزایش شدیدتر هزینه‌های زندگی خانوارهای كم‌درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد تبدیل شده است.
نظرات بینندگان