بازخوانی تراژدی غم‌انگیز طبیعت گیلان
سال‌های زیادی است که خطر انقراض جانوران، مرگ تدریجی جنگل‌های انبوه، سایش مراتع، فرسایش خاک و مرگ تالاب‌ها، تراژدی غم‌انگیز طبیعت استان گیلان محسوب می‌شوند.
سال‌های زیادی است که خطر انقراض جانوران، مرگ تدریجی جنگل‌های انبوه، سایش مراتع، فرسایش خاک و مرگ تالاب‌ها، تراژدی غم‌انگیز طبیعت استان گیلان محسوب می‌شوند.
به گزارش خبرگزاری مهر، بازخوانی این داستان پرغصه با هدف تدوین و تدبیر راهکارهای مناسب برای حفاظت و صیانت پایدار طبیعت بی‌بدیل الهی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
کارشناسان محیط زیست معتقدند اکوسیستم‌های آبی گیلان به‌رغم شکنندگی و حساسیت ویژه از توانایی حداقلی خود پالایی برخوردارند و تا حدی توان تعدیل طبیعی این آلودگی‌ها را داشته، اما عناصری چون خاک فاقد این توانایی بوده و ضربه‌پذیری بیشتری دارند.
گردشگر پذیر بودن استان و عدم نهادینه شدن فرهنگ حفظ طبیعت و دفع حجم کثیری از زباله‌ها، اعم از تجزیه‌ناپذیر و تجزیه‌پذیر توسط مسافران در فضاهای سبز، حاشیه رودخانه‌ها و در ییلاقات خوش آب و هوای این استان معضل دیگری است که به طبیعت گیلان تحمیل شده است.
به هر ترتیب برای نجات زیبایی‌های زیست‌محیطی شمال کشور تمامی دوستداران طبیعت باید تلاش کنند؛ چرا که اگر امروز چاره‌‌اندیشی نشود، فردا بسیار دیر خواهد بود.
با تجاوزهای آشکار به منابع طبیعی، تخریب محیط زیست، زیاده‌‌خواهی‌ها، منفعت‌‌طلبی‌ها، زد و بندهای پشت پرده در تبدیل زمین‌های کشاورزی و فضاهای سبز به پروژه‌های مسکونی و تجاری، حضور و نفوذ بساز و بفروش‌‌های متخلف و دلال‌های نفع‌طلب در مناطق خوش آب و هوا، ییلاقی و ساحلی شمال ایران، محیط زیست و جایگاه زندگی انسان و حیوان هر روز بیشتر از روز قبل در معرض تخریب است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان در این‌باره گفت: جنگل‌های شمال کشور که دامنه شمالی رشته کوه البرز از آستارا تا شرق گرگان را پوشانده‌اند، به‌طور کلی حاوی عناصر زیستی مربوط به دوران سوم زمین‌‌شناختی بوده و به ناحیه هیرکانی موسوم‌اند.
رحمت‌الله رحمانی چرای مفرط و بی‌‌ضابطه احشام را از عوامل بسیار مهم تخریب جنگل‌های شمال دانست و افزود: احشام ضمن چرای نهال‌ها باعث کوبیده شدن خاک و جلوگیری از رویش بذرها می‌شوند.
وی همچنین با بیان این‌که اهمیت پوشش گیاهی مرتعی بر هیچ‌کسی پنهان نیست، اظهار داشت: این پوشش در حفاظت خاک و جلوگیری از فرسایش آن، افزایش نفوذپذیری خاک و جلوگیری از هرز رفتن آب و در نتیجه افزایش ذخائر آب‌های زیرزمینی، ایجاد زیستگاه مناسب برای جانوران، تأمین علوفه مورد نیاز دام‌ها و محصولات فرعی دیگر، نقش اساسی و منحصر به فردی برعهده دارد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان ادامه داد: منابع آب، خاک، جنگل و مرتع به‌‌عنوان عمده‌ترین زیربناهای تولید در بخش کشاورزی تلقی می‌شوند و در صورت حفاظت و بهرهبرداری بهینه از این منابع، تولید بخش مزبور استمرار یافته و از رشد مناسب برخوردار خواهد شد.
به هر ترتیب مداخلات بیرویه انسانی در اکوسیستم‌های طبیعی به تخریب همه‌جانبه پوشش گیاهی و فرسایش خاک منجر شده است. در عرصه گیاهی گونههای درختی و درختچه‌ای و بسیاری دیگر از گیاهان منهدم و در بیشتر نقاط خاک در معرض فرسایش فزآینده قرار گرفته است.
همچنین حیات جانوری که وابسته و متکی به تولیدکنندگان (گیاهان) است نیز بالطبع دچار دگرگونی شده است. پستانداران علفخوار بزرگی، مانند آهو، قوچ وحشی، بز کوهی و شکارگرهای این حیوانات که پستانداران وحشی هستند رو به کاهش نهاده‌اند.
پستانداران شکارگر بزرگ که در رأس هرم غذایی قرار دارند، از این تخریب‌ها و دگرگونی‌ها بیشترین آسیب را دیدند، به‌طوری که زیرگونه شیر ایرانی و ببر خزری برای همیشه از صفحه روزگار محو و یوزپلنگ در پرتگاه انقراض قرار دارد.
علاوه بر استفاده بیرویه و مفرط از منابع محیط زیست که به تخریب زیستگاه‌های حیات وحش جانوری این سرزمین منجر شده است، عدم وجود مدیریت کارآمد در زمینه‌های گوناگون زیست محیطی همچنین باعث پخش انواع آلودگی‌ها در اکوسیستم‌های طبیعی شده است.
با این توصیف، آلودگی‌ها مزید بر تخریب‌های محیط در به انقراض کشاندن جانوران حساس‌تر یاری رسانده است. مثلاً کاربرد بیرویه سموم دفع آفات، به‌ویژه سموم کلره که به مدت طولانی در زنجیره‌های غذایی باقی مانده و ویژگی تجمع در بافت‌های بدن جانوران را دارد، به نازک شدن پوسته آهکی تخم بسیاری از پرندگان و عدم امکان جوجه آوری آن‌ها منجر شده است.
اکوسیستم‌های آبی نیز از شرایط نامساعد تخریبی و آلودگی‌های تحمیل شده لطمه‌‌های جبران‌ناپذیری دیده است، به‌طوری که اکثر ماهی‌های حساس به آلودگی‌ها، به‌ویژه گونههای سرد آبی بسیار نادر در معرض خطر انقراض قرار گرفته‌اند.
با وجود این رها کردن گونههای غیربومی ماهی به برخی اکوسیستم‌های آبی که بدون مطالعه کافی صورت می‌‌گیرد، به نابودی گونههای بومی و یا بروز آلودگی‌های انگلی جدید در ماهی‌های بومی منجر شده است.
در نهایت شکار و صید بیرویه، ضربه کاری و نهایی را به حیات و حش که در نامناسب‌ترین شرایط زیستگاهی به‌سر میبرد، وارد خواهد کرد.
بدون شک حفظ منابع تنها به حفاظت از جنگل‌ها، مراتع و یا پوشش گیاهی خلاصه نخواهد شد، بلکه در حال حاضر مسائل مهمی چون بهرهبرداری غیرمجاز از منابع آبی زیرزمینی و تخریب منابع آب در اکثر مناطق کشور رواج دارد که این امر منابع آب و خاک را دچار خسارات فراوان کرده است.
همچنین مسائل زیست محیطی و آلودگی منابع آب و خاک، خطرات بالقوه و بالفعل زیادی را متوجه ساکنان کشور در حال و آینده خواهد ساخت که همه به نوبه خود باید مورد توجه لازم قرار گیرند.
امام جمعه ماسال در این ارتباط گفت: در نگاه ادیان و به‌ویژه اسلام، منابع طبیعی و سایر مواهب خداوند برای استفاده همگان آفریده شده است و محیط زیست مورد احترام شریعت قرار دارد و با تقویت مبانی دینی فردی و نهادهای اجتماعی مانند امر به معروف و نهی از منکر محیط زیست حفظ خواهد شد.
حجت‌الاسلام سید هادی موسوی افزود: بدون شک داشتن محیطی سالم برای زندگی یکی از نعمت‌های الهی و از امور مورد توجه مردم است.
وی اظهار داشت: به جهت این‌که توجه به محیط زیست در فرهنگ دینی نیز پشتوانه غنی دارد، یکی از مؤثرترین روش‌ها فرهنگ‌سازی در این زمینه و محسوس کردن تهدیدهای جدی ناشی از تخریب منابع برای مردم است، به گونه‌ای که خود مردم در این جهت پیشگام شوند و حفاظت از محیط زیست به‌‌صورت فرهنگ عمومی درآید.
امام جمعه ماسال ادامه داد: در این صورت مردم افزون بر این‌که رفتار خود را طبق این فرهنگ شکل می‌‌دهند، به رفتار دیگران نیز بی‌‌توجه نخواهند بود. همچنین تقویت فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر و استفاده از ظرفیت قوی این فریضه ضرورت دارد.
به هر ترتیب جهت دادن درست به الگوی مصرف و پرهیز جدی از اسراف‌‌ها و ریخت و پاش‌ها در سطح خرد و کلان یکی از محورهای جدی در مدیریت صحیح منابع زیست محیطی و پرهیز از آلوده‌سازی محیط است؛ زیرا بیشترین تهدیدی که وجود دارد، از ناحیه سرطان مصرف‌گرایی است که به سرعت سلول‌‌های پیکر طبیعت را از بین میبرد.
رفتار دولت و دولتمردان کنار سیاست‌گزاری‌های درست و جلب اعتماد مردم نیز یکی دیگر از محورهای مورد تأکید است؛ زیرا تا وقتی مردم بین رفتار دولتمردان و سیاست‌‌های آنان هماهنگی نبینند، اعتمادشان جلب نشده و بهترین راهکارها نیز مؤثر نخواهد افتاد.
در همین ارتباط، استاندار گیلان با تأکید بر این‌که فرهنگ‌سازی در زمینه محیط زیست باید به بهترین شکل توسط آموزش و پرورش از سنین کودکی در بین دانش‌آموزان انجام شود، گفت: توجه به محیط زیست همواره از اصول بسیار مهم است که باید مورد توجه شهروندان و مسئولان امر قرار گیرد.
کیهان هاشم‌نیا با بیان این‌که فرهنگ‌سازی در این زمینه باید از سوی مدیران اجرایی و مسئولان مرتبط در بین مردم نهادینه شود، افزود: توجه به محیط زیست با دفع پسماندها و رعایت بهداشت در مناطق مختلف می‌‌تواند محدوده زندگی شهروندان را به‌سوی تعالی اهداف مختلف سوق دهد.
وی ادامه داد: دین اسلام بر حفظ محیط زیست و بهرهبرداری اصولی و منطقی از آن به نحوی که منافع نسل حاضر و نسل‌های آینده را تأمین کند، تأکید دارد و باید به قانون و آموزه‌های دینی در این زمینه عمل کرد.
به هر حال برخی کارشناسان محیط زیست و منابع طبیعی معتقدند زمانی نخواهد گذشت که در صورت ادامه روند فعلی آلاینده‌ها، طبیعت بکر و سبز گیلان نیز همانند رودخانه‌های این خطه به مرگ ناخواسته تبدیل شوند.
بدون شک سالیانه بیش از 34 میلیون مترمکعب فاضلابهای صنعتی و 72 میلیون مترمکعب فاضلابهای خانگی به طبیعت گیلان وارد می‌شود که لزوم مدیریت پسماند، کاهش تولید زباله از طریق فرهنگ‌سازی، تفکیک از مبداء و پردازش روش صحیح دفع زباله‌ها مورد تأکید است.
به گزارش خبرگزاری مهر، بازخوانی این داستان پرغصه با هدف تدوین و تدبیر راهکارهای مناسب برای حفاظت و صیانت پایدار طبیعت بی‌بدیل الهی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
کارشناسان محیط زیست معتقدند اکوسیستم‌های آبی گیلان به‌رغم شکنندگی و حساسیت ویژه از توانایی حداقلی خود پالایی برخوردارند و تا حدی توان تعدیل طبیعی این آلودگی‌ها را داشته، اما عناصری چون خاک فاقد این توانایی بوده و ضربه‌پذیری بیشتری دارند.
گردشگر پذیر بودن استان و عدم نهادینه شدن فرهنگ حفظ طبیعت و دفع حجم کثیری از زباله‌ها، اعم از تجزیه‌ناپذیر و تجزیه‌پذیر توسط مسافران در فضاهای سبز، حاشیه رودخانه‌ها و در ییلاقات خوش آب و هوای این استان معضل دیگری است که به طبیعت گیلان تحمیل شده است.
به هر ترتیب برای نجات زیبایی‌های زیست‌محیطی شمال کشور تمامی دوستداران طبیعت باید تلاش کنند؛ چرا که اگر امروز چاره‌‌اندیشی نشود، فردا بسیار دیر خواهد بود.
با تجاوزهای آشکار به منابع طبیعی، تخریب محیط زیست، زیاده‌‌خواهی‌ها، منفعت‌‌طلبی‌ها، زد و بندهای پشت پرده در تبدیل زمین‌های کشاورزی و فضاهای سبز به پروژه‌های مسکونی و تجاری، حضور و نفوذ بساز و بفروش‌‌های متخلف و دلال‌های نفع‌طلب در مناطق خوش آب و هوا، ییلاقی و ساحلی شمال ایران، محیط زیست و جایگاه زندگی انسان و حیوان هر روز بیشتر از روز قبل در معرض تخریب است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان در این‌باره گفت: جنگل‌های شمال کشور که دامنه شمالی رشته کوه البرز از آستارا تا شرق گرگان را پوشانده‌اند، به‌طور کلی حاوی عناصر زیستی مربوط به دوران سوم زمین‌‌شناختی بوده و به ناحیه هیرکانی موسوم‌اند.
رحمت‌الله رحمانی چرای مفرط و بی‌‌ضابطه احشام را از عوامل بسیار مهم تخریب جنگل‌های شمال دانست و افزود: احشام ضمن چرای نهال‌ها باعث کوبیده شدن خاک و جلوگیری از رویش بذرها می‌شوند.
وی همچنین با بیان این‌که اهمیت پوشش گیاهی مرتعی بر هیچ‌کسی پنهان نیست، اظهار داشت: این پوشش در حفاظت خاک و جلوگیری از فرسایش آن، افزایش نفوذپذیری خاک و جلوگیری از هرز رفتن آب و در نتیجه افزایش ذخائر آب‌های زیرزمینی، ایجاد زیستگاه مناسب برای جانوران، تأمین علوفه مورد نیاز دام‌ها و محصولات فرعی دیگر، نقش اساسی و منحصر به فردی برعهده دارد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گیلان ادامه داد: منابع آب، خاک، جنگل و مرتع به‌‌عنوان عمده‌ترین زیربناهای تولید در بخش کشاورزی تلقی می‌شوند و در صورت حفاظت و بهرهبرداری بهینه از این منابع، تولید بخش مزبور استمرار یافته و از رشد مناسب برخوردار خواهد شد.
به هر ترتیب مداخلات بیرویه انسانی در اکوسیستم‌های طبیعی به تخریب همه‌جانبه پوشش گیاهی و فرسایش خاک منجر شده است. در عرصه گیاهی گونههای درختی و درختچه‌ای و بسیاری دیگر از گیاهان منهدم و در بیشتر نقاط خاک در معرض فرسایش فزآینده قرار گرفته است.
همچنین حیات جانوری که وابسته و متکی به تولیدکنندگان (گیاهان) است نیز بالطبع دچار دگرگونی شده است. پستانداران علفخوار بزرگی، مانند آهو، قوچ وحشی، بز کوهی و شکارگرهای این حیوانات که پستانداران وحشی هستند رو به کاهش نهاده‌اند.
پستانداران شکارگر بزرگ که در رأس هرم غذایی قرار دارند، از این تخریب‌ها و دگرگونی‌ها بیشترین آسیب را دیدند، به‌طوری که زیرگونه شیر ایرانی و ببر خزری برای همیشه از صفحه روزگار محو و یوزپلنگ در پرتگاه انقراض قرار دارد.
علاوه بر استفاده بیرویه و مفرط از منابع محیط زیست که به تخریب زیستگاه‌های حیات وحش جانوری این سرزمین منجر شده است، عدم وجود مدیریت کارآمد در زمینه‌های گوناگون زیست محیطی همچنین باعث پخش انواع آلودگی‌ها در اکوسیستم‌های طبیعی شده است.
با این توصیف، آلودگی‌ها مزید بر تخریب‌های محیط در به انقراض کشاندن جانوران حساس‌تر یاری رسانده است. مثلاً کاربرد بیرویه سموم دفع آفات، به‌ویژه سموم کلره که به مدت طولانی در زنجیره‌های غذایی باقی مانده و ویژگی تجمع در بافت‌های بدن جانوران را دارد، به نازک شدن پوسته آهکی تخم بسیاری از پرندگان و عدم امکان جوجه آوری آن‌ها منجر شده است.
اکوسیستم‌های آبی نیز از شرایط نامساعد تخریبی و آلودگی‌های تحمیل شده لطمه‌‌های جبران‌ناپذیری دیده است، به‌طوری که اکثر ماهی‌های حساس به آلودگی‌ها، به‌ویژه گونههای سرد آبی بسیار نادر در معرض خطر انقراض قرار گرفته‌اند.
با وجود این رها کردن گونههای غیربومی ماهی به برخی اکوسیستم‌های آبی که بدون مطالعه کافی صورت می‌‌گیرد، به نابودی گونههای بومی و یا بروز آلودگی‌های انگلی جدید در ماهی‌های بومی منجر شده است.
در نهایت شکار و صید بیرویه، ضربه کاری و نهایی را به حیات و حش که در نامناسب‌ترین شرایط زیستگاهی به‌سر میبرد، وارد خواهد کرد.
بدون شک حفظ منابع تنها به حفاظت از جنگل‌ها، مراتع و یا پوشش گیاهی خلاصه نخواهد شد، بلکه در حال حاضر مسائل مهمی چون بهرهبرداری غیرمجاز از منابع آبی زیرزمینی و تخریب منابع آب در اکثر مناطق کشور رواج دارد که این امر منابع آب و خاک را دچار خسارات فراوان کرده است.
همچنین مسائل زیست محیطی و آلودگی منابع آب و خاک، خطرات بالقوه و بالفعل زیادی را متوجه ساکنان کشور در حال و آینده خواهد ساخت که همه به نوبه خود باید مورد توجه لازم قرار گیرند.
امام جمعه ماسال در این ارتباط گفت: در نگاه ادیان و به‌ویژه اسلام، منابع طبیعی و سایر مواهب خداوند برای استفاده همگان آفریده شده است و محیط زیست مورد احترام شریعت قرار دارد و با تقویت مبانی دینی فردی و نهادهای اجتماعی مانند امر به معروف و نهی از منکر محیط زیست حفظ خواهد شد.
حجت‌الاسلام سید هادی موسوی افزود: بدون شک داشتن محیطی سالم برای زندگی یکی از نعمت‌های الهی و از امور مورد توجه مردم است.
وی اظهار داشت: به جهت این‌که توجه به محیط زیست در فرهنگ دینی نیز پشتوانه غنی دارد، یکی از مؤثرترین روش‌ها فرهنگ‌سازی در این زمینه و محسوس کردن تهدیدهای جدی ناشی از تخریب منابع برای مردم است، به گونه‌ای که خود مردم در این جهت پیشگام شوند و حفاظت از محیط زیست به‌‌صورت فرهنگ عمومی درآید.
امام جمعه ماسال ادامه داد: در این صورت مردم افزون بر این‌که رفتار خود را طبق این فرهنگ شکل می‌‌دهند، به رفتار دیگران نیز بی‌‌توجه نخواهند بود. همچنین تقویت فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر و استفاده از ظرفیت قوی این فریضه ضرورت دارد.
به هر ترتیب جهت دادن درست به الگوی مصرف و پرهیز جدی از اسراف‌‌ها و ریخت و پاش‌ها در سطح خرد و کلان یکی از محورهای جدی در مدیریت صحیح منابع زیست محیطی و پرهیز از آلوده‌سازی محیط است؛ زیرا بیشترین تهدیدی که وجود دارد، از ناحیه سرطان مصرف‌گرایی است که به سرعت سلول‌‌های پیکر طبیعت را از بین میبرد.
رفتار دولت و دولتمردان کنار سیاست‌گزاری‌های درست و جلب اعتماد مردم نیز یکی دیگر از محورهای مورد تأکید است؛ زیرا تا وقتی مردم بین رفتار دولتمردان و سیاست‌‌های آنان هماهنگی نبینند، اعتمادشان جلب نشده و بهترین راهکارها نیز مؤثر نخواهد افتاد.
در همین ارتباط، استاندار گیلان با تأکید بر این‌که فرهنگ‌سازی در زمینه محیط زیست باید به بهترین شکل توسط آموزش و پرورش از سنین کودکی در بین دانش‌آموزان انجام شود، گفت: توجه به محیط زیست همواره از اصول بسیار مهم است که باید مورد توجه شهروندان و مسئولان امر قرار گیرد.
کیهان هاشم‌نیا با بیان این‌که فرهنگ‌سازی در این زمینه باید از سوی مدیران اجرایی و مسئولان مرتبط در بین مردم نهادینه شود، افزود: توجه به محیط زیست با دفع پسماندها و رعایت بهداشت در مناطق مختلف می‌‌تواند محدوده زندگی شهروندان را به‌سوی تعالی اهداف مختلف سوق دهد.
وی ادامه داد: دین اسلام بر حفظ محیط زیست و بهرهبرداری اصولی و منطقی از آن به نحوی که منافع نسل حاضر و نسل‌های آینده را تأمین کند، تأکید دارد و باید به قانون و آموزه‌های دینی در این زمینه عمل کرد.
به هر حال برخی کارشناسان محیط زیست و منابع طبیعی معتقدند زمانی نخواهد گذشت که در صورت ادامه روند فعلی آلاینده‌ها، طبیعت بکر و سبز گیلان نیز همانند رودخانه‌های این خطه به مرگ ناخواسته تبدیل شوند.
بدون شک سالیانه بیش از 34 میلیون مترمکعب فاضلابهای صنعتی و 72 میلیون مترمکعب فاضلابهای خانگی به طبیعت گیلان وارد می‌شود که لزوم مدیریت پسماند، کاهش تولید زباله از طریق فرهنگ‌سازی، تفکیک از مبداء و پردازش روش صحیح دفع زباله‌ها مورد تأکید است.
نظرات بینندگان