پایین بودن نرخ خرید تضمینی و عدم تناسب آن با تورم و هزینههای كارگری این محصول را از چرخه اقتصادی خارج كرده و باعث شده چایكاران دیگر تمایلی به برداشت چای نداشته باشند.
در شرایطی كه به گفته مدیرعامل اتحادیه چایكاران، بسیاری از كارخانههای چای شمال به دلیل مشكل تأمین سوخت و مقرون به صرفه نبودن با مشكل تعطیلی مواجه شده یا برگ سبز را از چایكاران تحویل نمیگیرند، رئیس سازمان چای كشور وضعیت نابهسامان و غیربهداشتی كارخانههای چای هند و سریلانكا را تشریح كرده است! به گزارش خبرگزاری ایسنا، در سال جاری علیرغم اینكه چایكاران با امید به نامگذاری "تولید ملی و حمایت از كار و سرمایه ایرانی" انتظار حمایت و توجه ویژه به این بخش از تولید را كه با مشكلات عدیده مواجه است داشتند، نهتنها حمایت خاصی از این محصول اقتصادی استانهای شمالی نشده، بلكه هر روز چایكاران از مشكلی جدید رنج میبرند.
60 هزار خانوار 34 هزار هكتار باغات چای دو استان گیلان و مازنداران را در دست دارند كه هر هكتار باغ چای 90 كارگر را در طول سال مشغول میكند، اما پایین بودن قیمتهای خرید تضمینی چای و همچنین طولانی شدن پرداخت مطالبات كشاورزان طی دو ـ سه سال اخیر عاملی مضاعف بر مشكلات قبلی و فرسودگی باغات چای شده و چایكاران را از رسیدگی به باغات و افزایش كمی و كیفی محصول دلسرد كرده است؛ به گونهای كه برخی چایكاران امسال باغات را رها كرده و باغ چای آنها به جنگل تبدیل شده و بسیاری از باغات نیز برای فروش و تغییر كاربری یا تغییر كشت به محصولات دیگر از جمله كیوی روی آوردهاند. پایین بودن نرخ خرید تضمینی و عدم تناسب آن با تورم و هزینههای كارگری این محصول را از چرخه اقتصادی خارج كرده و باعث شده چایكاران دیگر تمایلی به برداشت چای نداشته باشند. از سوی دیگر درحالی كه طی 70 سال اخیر باغات چای به تقویت كود عادت كردهاند، دو سال است كه سازمان جهاد كشاورزی استانهای شمالی كود به چایكاران نداده است. در عین حال به دلیل اینكه چایكاران بهای محصول برداشتی سال گذشته خود را فروردین ماه امسال دریافت كردهاند، توانایی مالی برای رسیدگی به باغات چای و آمادهسازی زمین برای تولید امسال را نداشتند و به گفته مدیرعامل اتحادیه چایكاران شمال، "باغات چای جنگل شده است؛ چرا كه چایكاران برای امرار معاش خود با مشكل مواجه بودهاند و نه تنها توانایی مالی برای رسیدگی به باغات را نداشتند، بلكه به علت رها شدن كشاورزان به حال خود و عدم توجه مسئولان به این بخش از تولید، انگیزهای برای بهبود عملكرد وجود ندارد." ایرج هوسمی ازدیاد برگ سبز چای درپی مطلوب بودن شرایط اقلیم و افزایش بارندگی را عامل گرفتاری چایكاران عنوان میكند؛ چرا كه اگر محصول برداشت نشود، باغ از بین میرود و برای دورههای بعدی با مشكل مواجه میشوند و اگر قصد برداشت داشته باشند، باید هزینههای كارگری بپردازند كه قیمتهای تعیین شده خرید تضمینی جوابگوی این هزینهها نیست. اما اینها تنها مشكل چایكاران نیست، بلكه نداشتن بازار مصرف و نبود جایگاه مناسب برای چای ایرانی و همچنین قاچاق چای به كشور، این صنعت را در آستانه نابودی كشانده است. علاوه بر این شرایط كه سالهاست چایكاران با آن دست و پنجه نرم میكنند، معضل جدید این بخش عدم تحویل برگ سبز چای از سوی كارخانههاست. در این میان اغلب كارخانههای چای به دلیل مقرون به صرفه نبودن و مشكل تأمین گازوئیل تعطیل شدهاند؛ لذا كشاورزان باید زنبیل به دست حاصل دسترنجشان را به كارخانههای محلههای مختلف ببرند تا شاید كارخانهای باز باشد و محصولشان را تحویل بگیرد كه در این پروسه، میزان زیادی از محصول زرد و سوخته و دور ریخته میشود. به گفته مدیرعامل اتحادیه چایكاران، "این مشكلات طی دو سال اخیر پس از احیای سازمان چای كشور ایجاد شده است و این سازمان هیچگونه نقشی در تولید، تأمین نهادههای تولید، رسیدگی به كارخانهها و مزارع، نظارت بر خرید تضمینی و تأمین گازوئیل برای كارخانهها نداشته است. حتی این سازمان كارخانههایی را كه باز هستند و برگ سبز را تحویل میگیرند به كشاورزان اعلام نكرده است."
در این میان پیگیریهای خبرنگار ایسنا برای ارائه توضیحات و پاسخگویی به وضعیت نابهسامان تولیدكنندگان از علی محرر ـ رئیس سازمان چای كشور ـ بینتیجه بوده و وی حاضر به پاسخگویی در این زمینه نشد. این درحالی است كه روابط عمومی سازمان چای كشور طی پیامی به نقل از رئیس این سازمان، از وضعیت نابهسامان و غیربهداشتی کارخانجات چای کشورهای هند و سریلانکا خبر داده است! به اعتقاد چایكاران، "علیرغم اینكه چای بهعنوان محصول دائمالمصرف در همه اقشار جامعه محسوب میشود، چای ایرانی هیچ جایگاهی برای مسئولان و همچنین بازار مصرف ندارد؛ لذا كشاورزان انگیزه ورود به باغ و چیدن محصولی كه برایش هیچ ارزشی قائل نیستند را ندارند" و متأسفانه از نظر چایكاران، چای "مفلوكترین" محصول كشاورزی است و بهجای حمایت از تولید مرتباً بر سر چای ایرانی میزنند كه ادامه این روند، چای ایرانی را به ورطه نابودی میبرد و مزیت اقتصادی و پتانسیل تولید بالای این محصول در مناطق شمالی كشور از بین میرود. مصرف سالانه چای در کشور حدود 110 هزار تن است كه ۳۰ هزار تن آن در داخل تولید میشود و بقیه نیاز از طریق واردات رسمی و قاچاق تأمین میشود؛ چرا كه سال گذشته طبق آمار گمرك جمهوری اسلامی ایران، ۵۰ هزار تن چای بهصورت قانونی به کشور وارد شده است، در صورتی كه كسری تولید كشورمان سالانه 80 هزار تن است. بنابراین میتوان گفت حداقل 30 هزار تن چای از مبادی غیرقانونی وارد شده است؛ كمااینكه تمامی آنچه در داخل تولید میشود، در بازار كشورمان عرضه نمیشود و بخشی از آن صادر میشود.