سواحل گیلان؛ ظرفیتی برای رشد اقتصاد ملی
این مدرس دانشگاه ادامه داد: آنچه كه اكنون مهم است اینكه ما در حوزه گردشكری دریایی هیچ اقدامی نكردهایم و كاری كه تا حال حاضر انجام شده، برنامهریزی در بخشی از ساحل بوده و ظرفیتهای گردشگری دریایی هنوز ناشناخته مانده است.
استان گیلان با بهرهمندی از مواهب طبیعی چون دریا و ساحل و نیز قرار گرفتن در یكی از مهمترین مسیرهای ارتباطی كشور، گوشهای از سرمایه عظیم كشورمان است كه میتواند از رهگذر برنامهریزی علمی و اتخاذ راهكارهای اصولی بر پایه استعدادهای بومی و فرهنگی منطقه، در رشد اقتصاد ملی مؤثر باشد.
دریا و ساحل از جمله ظرفیتهای مهم گردشگری در گیلان است كه هنوز بهطور بایسته و شایسته از مزایای آن استفاده نشده است. با توجه به تأكید رهبر معظم انقلاب مبنی بر لزوم حمایت از سرمایه ایرانی، كارشناسان و متخصصان این حوزه، به بررسی چالشها، فرصتها و ظرفیتهای توان تولیدی و خدماتی گیلان برای دستیابی به تولید ثروت ملی در این بخش پرداختهاند كه در این میان با توجه به برخورداری این استان از ظرفیتهای متنوع گردشگری، توانمندیهای گیلان در حوزه دریا و ساحل به بحث گذاشته شد تا راهكاری برای بهرهمندی فزونتر از این ظرفیتها برای رسیدن به درآمد اقتصادی پایدار و استفاده مطلوبتر از این موقعیت كه میتواند در راستای افزایش توان اقتصاد ملی باشد، یافته شود.
لزوم تفكیك گردشگری ساحل و دریا
معاون پژوهشی مركز آموزش عالی جابربن حیان رشت در این میزگرد درباره ظرفیتهای گردشگری دریایی گیلان اظهار داشت: در ابتدا باید تلاش كنیم تا بحثهای مربوط به گردشگری ساحلی و دریایی را از همدیگر جدا كنیم؛ زیرا هریك از دو بخش دریا و ساحل، دارای ظرفیتهای متفاوت در این زمینه هستند.
دکتر حسین اسماعیلپور اضافه كرد: در حوزه گردشگری ساحل، منطقه ساحل را داریم كه از كنار آب شروع شده و به قسمتهای كرانهای و پس كرانهای تقسیم میشود و با توجه به شرایط و موقعیت خاص خود در این مناطق، میتوان تأسیساتی ایجاد كرد و برای گردشگری برنامهریزی نمود؛ اما در بخشهایی از حوزه ساحل به دلیل موانع قانونی، قادر به ایجاد امكانات و تأسیسات نیستیم.
وی افزود: هنر همه كشورهای دارای ظرفیتهای ساحلی، آن است كه از پس كرانه استفاده میكنند. بر همین مبنا، شاهد ساخت هتل و بندر با برخورداری از امكانات تفریحی در این مناطق هستیم.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: آنچه كه اكنون مهم است اینكه ما در حوزه گردشكری دریایی هیچ اقدامی نكردهایم و كاری كه تا حال حاضر انجام شده، برنامهریزی در بخشی از ساحل بوده و ظرفیتهای گردشگری دریایی هنوز ناشناخته مانده است.
اسماعیلپور گفت: در چند سال اخیر در محدوده حدود 270 كیلومتری سواحل گیلان از آستارا تا چابكسر تنها شاهد ساخت هتل و تأسیسات رفاهی در پس كرانههای ساحلی بودهایم؛ حال آنكه بهرغم توانایی ما در این بخش، نسبت به سایر كشورها بسیار عقب هستیم.
وی افزود: سواحل دریای خزر در مقایسه با سایر سواحل دنیا از امنیت بیشتری برخوردارند، اما تا كنون قادر به بهرهمندی بهتر از این ظرفیت بنا به دلایل مختلف نشدهایم.
مدیر گروه كارشناسی ارشد جغرافیا (گرایش برنامهریزی توریسم) دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت نیز با تأكید بر ضرورت درنظر گرفتن ظرفیتهای مجزای گردشگری ساحل و دریایی گفت: استان گیلان به لحاظ بهرهمندی از موقعیتهای طبیعی گردشگری دریایی و ساحلی از ویژگیهای منحصر بهفردی برخوردار است.
دكتر تیمور آمار افزود: دارا بودن ساحل ماسهای و نزدیكی به جنگل و همچنین شیب خیلی مناسب ساحل از بعد جغرافیایی در كنار وجود تپههای ماسهای كه برای استفاده برخی سرگرمیها، بازی و ورزشهایی چون پیادهروی و بهرهگیری از آفتاب مطلوب است، از ویژگیهای این موقعیت طبیعی در استان گیلان میباشد.
به گفته این استاد دانشگاه، وجود قابلیتهای قایقرانی و ورزشهای آبی از دیگر مؤلفههایی است كه سواحل و دریای استان گیلان را در موقعیت ویژهای قرار داده كه در صورت سرمایهگذاری مناسب و بهرهوری مطلوب از آن میتوان به رونق صنعت گردشگری در این منطقه افزود.
وی یادآور شد: در مقایسه سواحل دریای گیلان با خارج از كشور، جاذبههایی كه سواحل گیلان دارند قابل مقایسه با سواحل و دریای دیگر كشورها نیست. اما آنچه كه موجب شده سواحل گیلان از جذابیتهای لازم برای گردشگران برخوردار نباشد، نبود زیرساختهای رفاهی است.
جاذبههای گردشگری سواحل و دریای گیلان؛ سرمایههای ملی
مدیر گروه كارشناسی ارشد جغرافیا (گرایش برنامهریزی توریسم) دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت با تأكید بر اهمیت و جایگاه ویژه جاذبههای گردشگری سواحل دریای گیلان اضافه كرد: این موقعیت طبیعی، سرمایهای ملی است كه باید برای رونق گردشگری به آن توجه جدی شود.
وی ادامه داد: برای بهرهگیری از این موقعیت گردشگری در قبل از انقلاب اسلامی برنامهای تحت عنوان احداث 500 واحد پلاژ در سواحل گیلان وجود داشت كه بسیاری بر اساس وضعیت فرهنگی و همچنین پیشروی آب دریا مورد استفاده قرار نگرفت و بهتدریج از بین رفت.
به گفته آمار، در بعد از انقلاب هم همواره چگونگی استفاده از ساحل دریا مطرح بوده تا بر اساس شرایط عمومی جامعه مورد استفاده قرار گیرد، اما هیچ الگوی جامع گردشگری برای این سواحل وجود نداشته است.
وی افزود: استفاده از سواحل دریا در كشور ما بر اساس معیارهای فرهنگی و دینی جامعه نسبت به سایر نقاط دنیا متفاوت است و باید الگویی خاص برای آن ارائه داد تا ضمن بهرهگیری از این مواهب، ارزشهای فرهنگی، دینی و ملی نیز حفظ شود.
این استاد دانشگاه گفت: طرحهای سالمسازی دریا یكی از این طرحهاست كه سالهاست درحال انجام است، اما با نگاهی به خروجی برنامهریزی طرحهای سالمسازی، آنچه كه انتظار میرفت، حاصل نشده است.
وی اضافه كرد: نبود امكانات مناسب و تأمین نشدن نیاز گردشگران و بهرهمندان از این طرحها موجب شده تا استقبال گرمی از طرحهای سالمسازی دریا نشود.
معاون پژوهشی مركز آموزش عالی جابربن حیان رشت نیز در اینباره بیان داشت: در چگونگی استفاده از ظرفیتهای ساحلی و دریایی برای رونق گردشگری، ابتدا باید زیرساختهای رفاهی را فراهم كرد و سپس برای چالشهای فرهنگی احتمالی آن برنامهریزی نمود.
وی گفت: حركت به سمت افزایش امكانات گردشگری ساحلی و همچنین ایجاد جاذبههای فرهنگی، موجب میشود تا زمینههای ماندگاری گردشگر در محیط بیشتر فراهم شود.
به گفته اسماعیلپور، برنامهریزیهای فرهنگی متناسب با آداب و رسوم محلی و استفاده از پوششهای سنتی و برگزاری جشنوارههای مختلف بومی در كنار راهاندازی رستوران و بهرهگیری از هنرمندان محلی میتواند در ایجاد جذابیتهای گردشگری در منطقه و افزایش مدت اقامت گردشگری برای كسب رونق اقتصادی بسیار مؤثر باشد.
وی اظهار كرد: امروز حضور گردشگران در فواصل طرحهای سالمسازی بسیار بیشتر از محل اجرای طرحهای سالمسازی است؛ حال اینكه اساساً مردم نباید احساس كنند محدودهای جداسازی شده به نام طرح سالمسازی به مرحله اجرا درآمده كه فاقد خدماتدهی مناسب است و هیچ جاذبهای ندارد.
این مدرس دانشگاه تأكید كرد: با نگاهی به اطراف طرحهای سالمسازی دریا، شما هیچ خدماتی چون عابر بانك، رستوران یا اینترنت نمیبینید كه گردشگر بتواند نیازهای خود را برطرف كند و از آن لذت ببرد.
وی بیان داشت: سواحل دریای استان گیلان از موقعیت و ظرفیتهای بالقوه بالایی برخوردارند، اما هنوز از آنها استفاده بهینه نمیشود و همین امر موجب شده تا برای استفاده از این مواهب الهی، بسیاری رهسپار خارج از كشور شوند، در صورتی كه با حداقل امكانات و مناسبسازی شرایط فرهنگی، میتوانیم استفادههای بهتری از سواحل و دریای گیلان ببریم.
اسماعیلپور افزود: رونق گردشگری ساحلی و دریایی گیلان نیازمند نگاهی ملی است، زیرا این ظرفیت بالقوه استان، نقش مهمی در رونق اقتصاد ملی دارد.
در برنامهریزی عوامل دریا باید نگاهی ملی و فراملی داشت
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت تأكید كرد: در برنامهریزی برای استفاده از ساحل و دریا میباید نگاهی ملی و فراملی در جذب گردشگر داشت.
آمار افزود: در بحث بهرهگیری از ساحل از نگاه بینالمللی با آنچه كه امروز در دنیا رایج است، دارای تفاوتهای فرهنگی هستیم، اما در بعد گردشگری ساحلی باید به نگاه ملی برای استفاده گردشگران داخلی بیشتر متمركز شویم.
وی ادامه داد: مهمترین بحثهایی كه میتوان با توجه به ویژگیهای موجود در سواحل و دریا به آنها پرداخت، این است كه چگونه میتوانیم با تطبیق برخی شاخصهها به برنامهای ملی در این زمینه دست یابیم، یا اینكه چگونه كاركردی را باید برای استفاده از این مواهب الهی انتظار داشته باشیم.
به گفته این استاد دانشگاه، هرچند برنامهریزیهایی از گذشته تا به امروز برای استفاده مطلوبتر از ساحل و دریا انجام شده، اما در بسیاری از موارد، در بهرهگیری از آنها خلاء اجرایی بوده كه این مسأله، مانع از بهرهمندی از موهبت خدادادی و جذب گردشگر شده است.
معاون پژوهشی مركز آموزش عالی جابربن حیان رشت هم با اشاره به اینكه در اهمیت گردشگری همان بس كه آن را در دنیا پیچیدهترین صنعت میدانند، اضافه كرد: از نظر حوزه عمل، صنعت گردشگری گستردهترین حوزه است و تنها صنعتی است كه میتواند جایگزین همه صنایع شود.
اسماعیلپور گفت: این صنعت 17 درصد كل صادرات دنیا را دارد و درآمد حاصل از آن در دنیا بیش از 800 میلیارد دلار میباشد .
وی ادامه داد: وجود ظرفیتهای موجود در صنعت گردشگری نشان میدهد كه این صنعت قادر به ایجاد تحول اقتصادی در كشور است كه باید با برنامهریزی و نگاهی متناسب با شاخصههای فرهنگی داخلی و بهرهگیری از ظرفیتهای بومی درصدد رونق آن و رشد تعداد گردشگران بود.
این استاد دانشگاه یادآور شد: بحثها در مورد گردشگری ساحل در كشورها تنها بحثهای بنیادی است و ما در عمل و اجرا چیزی نداریم كه باید در آن تجدید نظر كنیم.
گردشگری ساحلی، دریای گیلان و محدودیتها
آمار با اشاره به برخی محدودیتها در استفاده و بهرهمندی بهینه از ظرفیتهای گردشگری ساحلی و دریایی گیلان گفت: آزاد نبودن سواحل از مهمترین محدودیتهاست.
وی اضافه كرد: تنها چهار درصد از سواحل ما برای استفاده عموم آزاد است و مابقی در اختیار بخشهای مختلف خصوصی و دولتی است و این برای استان گیلان با توجه به ویژگیهای خاص جغرافیایی و طبیعی سواحل آن برای بهره عمومی و كسب درآمد ملی، قابل قبول نیست.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت ادامه داد: اختصاصی شدن ساحل یكی از مهمترین آسیبهایی است كه كاركرد ساحل را با چالش مواجه میكند.
وی با تأكید بر اینكه باید یك برنامه استراتژیك در كشور در راستای آزادسازی سواحل و بهرهمندی از آن برای توسعه گردشگری و رونق اقتصادی تدوین شود، افزود: اكنون سواحل در اختیار دولت نیست تا برنامهریزی كند و سواحل باید ملی اعلام شود تا منافع عمومی كشور در آن درنظر گرفته شود.
اسماعیلپور نیز بیان داشت: تنها راه رونق گردشگری ساحلی و دریایی در گیلان، واگذاری امور به بخش خصوصی و مردم است و در این زمینه باید طرحی جامع تدوین كنیم كه در كنار حفظ موقعیت طبیعی سواحل و دریا، از این ظرفیت برای افزایش بهرهوری گردشگری استفاده مطلوب شود.
وی ادامه داد: در كنار برنامهریزی برای ایجاد تأسیسات و زیرساختها، آنچه كه مهم است، ایجاد فضای جذاب و فرهنگی برای جذب گردشگر و ماندگاری او در ساحل است كه در این زمینه باید بكوشیم دغدغههای گردشگر را برطرف و نیازهای او را تأمین كنیم.
نبود طرح آمایش سرزمینی در گیلان
آمار در بخش دیگری از سخنانش در این میزگرد با اشاره به نبود طرح آمایش سرزمینی در گیلان برای ایجاد همخوانی بین موقعیت جغرافیای طبیعی آن با نوع كاربری زمینی و استفادههای متنوع از آن گفت: اگر ما آمایش سرزمینی در این استان داشته باشیم، میتوانیم برنامهریزی صحیحی برای استفاده زمین و نوع كاربرد آن داشته باشیم.
وی اضافه كرد: استان گیلان دارای محیطی بكر است كه باید طوری مدیریت شود تا آشفتگیهایی كه در حوزه بهرهبرداری از ساحل در برخی استانها دیده میشود، در آن بهوجود نیاید.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت ادامه داد: مدیران گیلان این فرصت را دارند تا نگذارند این استان دچار چالشها و آشفتگیها در حوزه سواحل شود.
وی افزود: هماكنون به دلیل آماده شدن برخی زیرساختها نظیر آزادراه و راه آهن، شاهد متقاضیان بسیاری برای حضور در گیلان و خرید ویلا و تصرف مناطق روستایی و ساحلی هستیم كه اگر این موضوع مدیریت نشود، آنچه از ساحل و دریا در این استان مانده، در آینده با چالش مواجه خواهد شد.
آمار گفت: در مدیریت گردشگری گیلان باید منافع بلندمدت را نگریست و استان گیلان به دلیل برخورداری از ویژگیهای متنوع، این فرصت را دارد تا برای آینده آن برنامهریزی بهتری صورت گیرد.
وی خاطرنشان ساخت: در حوزه بهرهوری از موقعیتهای گردشگری در گیلان نباید خود را با سایر كشورها مقایسه كنیم، بلكه باید ببینیم كه با شرایط موجود، چه میتوانیم انجام دهیم و در كجا كاستی داریم و همچنین باید سند بالادست داشته باشیم و برای استفاده بهینه از زمین و نوع كاركرد آن طرح آمایش تدوین كنیم.
معاون پژوهشی مركز آموزش عالی جابربن حیان رشت هم اضافه كرد: برنامههایی كه در حوزه گردشگری انجام میشود، باید تخصصی باشد و بر پایه یك استراتژی مشخص استوار گردد تا بتوان چشمانداز روشنی برای آینده گردشگری ترسیم كرد.
اسماعیلپور اظهار داشت: ضعف ساختار مدیریتی، مانع از اجرای طرح آمایش سرزمینی و استفاده بهینه از زمین و كاركردهای آن در حوزه گردشگری شده و باید به این مهم توجه جدی شود؛ چرا كه موضوع گردشگری و توسعه آن، نیازمند تخصص لازم است.
وی به قرار گرفتن گیلان در كریدور شمال ـ جنوب بهعنوان مهمترین مزیت گردشگری این استان اشاره و بر لزوم استفاده از این ظرفیت در راستای رشد و توسعه صنعت گردشگری تأكید كرد.
بایستههای توسعه گردشگری ساحلی و دریایی گیلان و راهكارها
مدیر گروه كارشناسی ارشد جغرافیا (گرایش برنامهریزی توریسم) دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت اظهار داشت: یكی از راههای مهم برای توسعه گردشگری ساحلی و دریایی این استان و استفاده از ظرفیتها برای توسعه ملی آن است كه نگاه مدیریتی در این زمینه باید تغییر كند.
آمار افزود: در حوزه مدیریتی باید در كنار تعهد، تخصص افراد هم مورد توجه قرار گیرد، زیرا نیروی انسانی استان گیلان این ظرفیت را دارد كه بتواند تغییری در راستای بهبود وضعیت بدهد.
وی ادامه داد: طرح سالمسازی دریا باید بر اساس اصل 44 قانون اساسی به بخش خصوصی واگذار شود و دولت تنها نظارت كند.
این استاد دانشگاه تأكید كرد: قوانین مرتبط با ساخت و سازها باید منطبق با قوانین موجود باشد و سختگیریهای لازم در این زمینه در نواحی ساحلی اعمال شود؛ چرا كه قوانین سختگیرانه موجب جلوگیری از آشفتگیها در جغرافیای ساحلی میشود.
به گفته آمار، تدوین برنامه و استراتژی بلند مدت برای استفاده از ساحل و دریا متناسب با تنوع كاربریهای تعریف شده در آمایش سرزمینی، میتواند ضمن حفظ محیط طبیعی و محیط زیست، رونق گردشگری ساحلی و دریایی را افزایش دهد.
وی اظهار كرد: افزایش ظرفیتهای خدماتی در ساحل و دریا و انجام فعالیتهای تبلیغاتی و برقراری ارتباطات میتواند موجب آرامش خاطر و رضایت گردشگر و در نهایت رونق اقتصادی گردشگری ساحلی در گیلان شود.
این استاد دانشگاه توجه جدی به بحثهای آلودگی زیست محیطی را از دیگر برنامهها عنوان كرد كه میتواند موجب حفاظت از ساحل و دریا شود و تأكید كرد كه اكنون برنامه مشخصی برای پالایش محیط از آلودگیها و زباله وجود ندارد.
وی افزود: توجه به پالایش محیط زیست باید از ارتفاعات كوهها، دشت و رودخانهها انجام شود، زیرا این محیطها با یكدیگر ارتباط دارند و میتوانند موجب جابهجایی و انتقال آلودگی شوند.
آمار یادآور شد: چهره محیط زیست ساحل چندان مطلوب نیست و این چهره زیبنده توریسم نمیباشد و در این زمینه كارهای بسیاری باید در زمینه فرهنگسازی انجام شود.
اسماعیلپور نیز بر ضرورت توجه به فرهنگ بومی استان و پیوند آن با مدیریت گردشگری تأكید كرد و خواستار استفاده از ظرفیتهای بومی گیلان برای توسعه گردشگری، بهویژه ساحلی و دریایی این استان شد.
وی بیان داشت: نقش مطالعات و پژوهشهای دانشگاهی نیز در هدایت مدیریت گردشگری ساحلی و دریایی گیلان بسیار حائز اهمیت است و باید بین دانشگاه و مدیریتهای اجرایی، پیوند برقرار شود.
به گفته این استاد دانشگاه، برای ایجاد جذابیت در سواحل میباید متناسب با فرهنگ و آداب و رسوم منطقه و استفاده از این ظرفیتها عمل كرد و بر این اساس، برگزاری جشنوارههای بومی و محلی برای ایجاد جاذبه گردشگری در راستای افزایش ماندگاری توریسم نقش مهمی دارد.
اسماعیلپور اضافه كرد: گیلان دارای 40 نوع آیین و آداب سنتی است و همین تنوع و ظرفیت فرهنگی، یكی از مؤلفههایی است كه در توسعه گردشگری ساحلی میتواند مثمر ثمر باشد.
دریا و ساحل از جمله ظرفیتهای مهم گردشگری در گیلان است كه هنوز بهطور بایسته و شایسته از مزایای آن استفاده نشده است. با توجه به تأكید رهبر معظم انقلاب مبنی بر لزوم حمایت از سرمایه ایرانی، كارشناسان و متخصصان این حوزه، به بررسی چالشها، فرصتها و ظرفیتهای توان تولیدی و خدماتی گیلان برای دستیابی به تولید ثروت ملی در این بخش پرداختهاند كه در این میان با توجه به برخورداری این استان از ظرفیتهای متنوع گردشگری، توانمندیهای گیلان در حوزه دریا و ساحل به بحث گذاشته شد تا راهكاری برای بهرهمندی فزونتر از این ظرفیتها برای رسیدن به درآمد اقتصادی پایدار و استفاده مطلوبتر از این موقعیت كه میتواند در راستای افزایش توان اقتصاد ملی باشد، یافته شود.
لزوم تفكیك گردشگری ساحل و دریا
معاون پژوهشی مركز آموزش عالی جابربن حیان رشت در این میزگرد درباره ظرفیتهای گردشگری دریایی گیلان اظهار داشت: در ابتدا باید تلاش كنیم تا بحثهای مربوط به گردشگری ساحلی و دریایی را از همدیگر جدا كنیم؛ زیرا هریك از دو بخش دریا و ساحل، دارای ظرفیتهای متفاوت در این زمینه هستند.
دکتر حسین اسماعیلپور اضافه كرد: در حوزه گردشگری ساحل، منطقه ساحل را داریم كه از كنار آب شروع شده و به قسمتهای كرانهای و پس كرانهای تقسیم میشود و با توجه به شرایط و موقعیت خاص خود در این مناطق، میتوان تأسیساتی ایجاد كرد و برای گردشگری برنامهریزی نمود؛ اما در بخشهایی از حوزه ساحل به دلیل موانع قانونی، قادر به ایجاد امكانات و تأسیسات نیستیم.
وی افزود: هنر همه كشورهای دارای ظرفیتهای ساحلی، آن است كه از پس كرانه استفاده میكنند. بر همین مبنا، شاهد ساخت هتل و بندر با برخورداری از امكانات تفریحی در این مناطق هستیم.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: آنچه كه اكنون مهم است اینكه ما در حوزه گردشكری دریایی هیچ اقدامی نكردهایم و كاری كه تا حال حاضر انجام شده، برنامهریزی در بخشی از ساحل بوده و ظرفیتهای گردشگری دریایی هنوز ناشناخته مانده است.
اسماعیلپور گفت: در چند سال اخیر در محدوده حدود 270 كیلومتری سواحل گیلان از آستارا تا چابكسر تنها شاهد ساخت هتل و تأسیسات رفاهی در پس كرانههای ساحلی بودهایم؛ حال آنكه بهرغم توانایی ما در این بخش، نسبت به سایر كشورها بسیار عقب هستیم.
وی افزود: سواحل دریای خزر در مقایسه با سایر سواحل دنیا از امنیت بیشتری برخوردارند، اما تا كنون قادر به بهرهمندی بهتر از این ظرفیت بنا به دلایل مختلف نشدهایم.
مدیر گروه كارشناسی ارشد جغرافیا (گرایش برنامهریزی توریسم) دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت نیز با تأكید بر ضرورت درنظر گرفتن ظرفیتهای مجزای گردشگری ساحل و دریایی گفت: استان گیلان به لحاظ بهرهمندی از موقعیتهای طبیعی گردشگری دریایی و ساحلی از ویژگیهای منحصر بهفردی برخوردار است.
دكتر تیمور آمار افزود: دارا بودن ساحل ماسهای و نزدیكی به جنگل و همچنین شیب خیلی مناسب ساحل از بعد جغرافیایی در كنار وجود تپههای ماسهای كه برای استفاده برخی سرگرمیها، بازی و ورزشهایی چون پیادهروی و بهرهگیری از آفتاب مطلوب است، از ویژگیهای این موقعیت طبیعی در استان گیلان میباشد.
به گفته این استاد دانشگاه، وجود قابلیتهای قایقرانی و ورزشهای آبی از دیگر مؤلفههایی است كه سواحل و دریای استان گیلان را در موقعیت ویژهای قرار داده كه در صورت سرمایهگذاری مناسب و بهرهوری مطلوب از آن میتوان به رونق صنعت گردشگری در این منطقه افزود.
وی یادآور شد: در مقایسه سواحل دریای گیلان با خارج از كشور، جاذبههایی كه سواحل گیلان دارند قابل مقایسه با سواحل و دریای دیگر كشورها نیست. اما آنچه كه موجب شده سواحل گیلان از جذابیتهای لازم برای گردشگران برخوردار نباشد، نبود زیرساختهای رفاهی است.
جاذبههای گردشگری سواحل و دریای گیلان؛ سرمایههای ملی
مدیر گروه كارشناسی ارشد جغرافیا (گرایش برنامهریزی توریسم) دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت با تأكید بر اهمیت و جایگاه ویژه جاذبههای گردشگری سواحل دریای گیلان اضافه كرد: این موقعیت طبیعی، سرمایهای ملی است كه باید برای رونق گردشگری به آن توجه جدی شود.
وی ادامه داد: برای بهرهگیری از این موقعیت گردشگری در قبل از انقلاب اسلامی برنامهای تحت عنوان احداث 500 واحد پلاژ در سواحل گیلان وجود داشت كه بسیاری بر اساس وضعیت فرهنگی و همچنین پیشروی آب دریا مورد استفاده قرار نگرفت و بهتدریج از بین رفت.
به گفته آمار، در بعد از انقلاب هم همواره چگونگی استفاده از ساحل دریا مطرح بوده تا بر اساس شرایط عمومی جامعه مورد استفاده قرار گیرد، اما هیچ الگوی جامع گردشگری برای این سواحل وجود نداشته است.
وی افزود: استفاده از سواحل دریا در كشور ما بر اساس معیارهای فرهنگی و دینی جامعه نسبت به سایر نقاط دنیا متفاوت است و باید الگویی خاص برای آن ارائه داد تا ضمن بهرهگیری از این مواهب، ارزشهای فرهنگی، دینی و ملی نیز حفظ شود.
این استاد دانشگاه گفت: طرحهای سالمسازی دریا یكی از این طرحهاست كه سالهاست درحال انجام است، اما با نگاهی به خروجی برنامهریزی طرحهای سالمسازی، آنچه كه انتظار میرفت، حاصل نشده است.
وی اضافه كرد: نبود امكانات مناسب و تأمین نشدن نیاز گردشگران و بهرهمندان از این طرحها موجب شده تا استقبال گرمی از طرحهای سالمسازی دریا نشود.
معاون پژوهشی مركز آموزش عالی جابربن حیان رشت نیز در اینباره بیان داشت: در چگونگی استفاده از ظرفیتهای ساحلی و دریایی برای رونق گردشگری، ابتدا باید زیرساختهای رفاهی را فراهم كرد و سپس برای چالشهای فرهنگی احتمالی آن برنامهریزی نمود.
وی گفت: حركت به سمت افزایش امكانات گردشگری ساحلی و همچنین ایجاد جاذبههای فرهنگی، موجب میشود تا زمینههای ماندگاری گردشگر در محیط بیشتر فراهم شود.
به گفته اسماعیلپور، برنامهریزیهای فرهنگی متناسب با آداب و رسوم محلی و استفاده از پوششهای سنتی و برگزاری جشنوارههای مختلف بومی در كنار راهاندازی رستوران و بهرهگیری از هنرمندان محلی میتواند در ایجاد جذابیتهای گردشگری در منطقه و افزایش مدت اقامت گردشگری برای كسب رونق اقتصادی بسیار مؤثر باشد.
وی اظهار كرد: امروز حضور گردشگران در فواصل طرحهای سالمسازی بسیار بیشتر از محل اجرای طرحهای سالمسازی است؛ حال اینكه اساساً مردم نباید احساس كنند محدودهای جداسازی شده به نام طرح سالمسازی به مرحله اجرا درآمده كه فاقد خدماتدهی مناسب است و هیچ جاذبهای ندارد.
این مدرس دانشگاه تأكید كرد: با نگاهی به اطراف طرحهای سالمسازی دریا، شما هیچ خدماتی چون عابر بانك، رستوران یا اینترنت نمیبینید كه گردشگر بتواند نیازهای خود را برطرف كند و از آن لذت ببرد.
وی بیان داشت: سواحل دریای استان گیلان از موقعیت و ظرفیتهای بالقوه بالایی برخوردارند، اما هنوز از آنها استفاده بهینه نمیشود و همین امر موجب شده تا برای استفاده از این مواهب الهی، بسیاری رهسپار خارج از كشور شوند، در صورتی كه با حداقل امكانات و مناسبسازی شرایط فرهنگی، میتوانیم استفادههای بهتری از سواحل و دریای گیلان ببریم.
اسماعیلپور افزود: رونق گردشگری ساحلی و دریایی گیلان نیازمند نگاهی ملی است، زیرا این ظرفیت بالقوه استان، نقش مهمی در رونق اقتصاد ملی دارد.
در برنامهریزی عوامل دریا باید نگاهی ملی و فراملی داشت
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت تأكید كرد: در برنامهریزی برای استفاده از ساحل و دریا میباید نگاهی ملی و فراملی در جذب گردشگر داشت.
آمار افزود: در بحث بهرهگیری از ساحل از نگاه بینالمللی با آنچه كه امروز در دنیا رایج است، دارای تفاوتهای فرهنگی هستیم، اما در بعد گردشگری ساحلی باید به نگاه ملی برای استفاده گردشگران داخلی بیشتر متمركز شویم.
وی ادامه داد: مهمترین بحثهایی كه میتوان با توجه به ویژگیهای موجود در سواحل و دریا به آنها پرداخت، این است كه چگونه میتوانیم با تطبیق برخی شاخصهها به برنامهای ملی در این زمینه دست یابیم، یا اینكه چگونه كاركردی را باید برای استفاده از این مواهب الهی انتظار داشته باشیم.
به گفته این استاد دانشگاه، هرچند برنامهریزیهایی از گذشته تا به امروز برای استفاده مطلوبتر از ساحل و دریا انجام شده، اما در بسیاری از موارد، در بهرهگیری از آنها خلاء اجرایی بوده كه این مسأله، مانع از بهرهمندی از موهبت خدادادی و جذب گردشگر شده است.
معاون پژوهشی مركز آموزش عالی جابربن حیان رشت هم با اشاره به اینكه در اهمیت گردشگری همان بس كه آن را در دنیا پیچیدهترین صنعت میدانند، اضافه كرد: از نظر حوزه عمل، صنعت گردشگری گستردهترین حوزه است و تنها صنعتی است كه میتواند جایگزین همه صنایع شود.
اسماعیلپور گفت: این صنعت 17 درصد كل صادرات دنیا را دارد و درآمد حاصل از آن در دنیا بیش از 800 میلیارد دلار میباشد .
وی ادامه داد: وجود ظرفیتهای موجود در صنعت گردشگری نشان میدهد كه این صنعت قادر به ایجاد تحول اقتصادی در كشور است كه باید با برنامهریزی و نگاهی متناسب با شاخصههای فرهنگی داخلی و بهرهگیری از ظرفیتهای بومی درصدد رونق آن و رشد تعداد گردشگران بود.
این استاد دانشگاه یادآور شد: بحثها در مورد گردشگری ساحل در كشورها تنها بحثهای بنیادی است و ما در عمل و اجرا چیزی نداریم كه باید در آن تجدید نظر كنیم.
گردشگری ساحلی، دریای گیلان و محدودیتها
آمار با اشاره به برخی محدودیتها در استفاده و بهرهمندی بهینه از ظرفیتهای گردشگری ساحلی و دریایی گیلان گفت: آزاد نبودن سواحل از مهمترین محدودیتهاست.
وی اضافه كرد: تنها چهار درصد از سواحل ما برای استفاده عموم آزاد است و مابقی در اختیار بخشهای مختلف خصوصی و دولتی است و این برای استان گیلان با توجه به ویژگیهای خاص جغرافیایی و طبیعی سواحل آن برای بهره عمومی و كسب درآمد ملی، قابل قبول نیست.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت ادامه داد: اختصاصی شدن ساحل یكی از مهمترین آسیبهایی است كه كاركرد ساحل را با چالش مواجه میكند.
وی با تأكید بر اینكه باید یك برنامه استراتژیك در كشور در راستای آزادسازی سواحل و بهرهمندی از آن برای توسعه گردشگری و رونق اقتصادی تدوین شود، افزود: اكنون سواحل در اختیار دولت نیست تا برنامهریزی كند و سواحل باید ملی اعلام شود تا منافع عمومی كشور در آن درنظر گرفته شود.
اسماعیلپور نیز بیان داشت: تنها راه رونق گردشگری ساحلی و دریایی در گیلان، واگذاری امور به بخش خصوصی و مردم است و در این زمینه باید طرحی جامع تدوین كنیم كه در كنار حفظ موقعیت طبیعی سواحل و دریا، از این ظرفیت برای افزایش بهرهوری گردشگری استفاده مطلوب شود.
وی ادامه داد: در كنار برنامهریزی برای ایجاد تأسیسات و زیرساختها، آنچه كه مهم است، ایجاد فضای جذاب و فرهنگی برای جذب گردشگر و ماندگاری او در ساحل است كه در این زمینه باید بكوشیم دغدغههای گردشگر را برطرف و نیازهای او را تأمین كنیم.
نبود طرح آمایش سرزمینی در گیلان
آمار در بخش دیگری از سخنانش در این میزگرد با اشاره به نبود طرح آمایش سرزمینی در گیلان برای ایجاد همخوانی بین موقعیت جغرافیای طبیعی آن با نوع كاربری زمینی و استفادههای متنوع از آن گفت: اگر ما آمایش سرزمینی در این استان داشته باشیم، میتوانیم برنامهریزی صحیحی برای استفاده زمین و نوع كاربرد آن داشته باشیم.
وی اضافه كرد: استان گیلان دارای محیطی بكر است كه باید طوری مدیریت شود تا آشفتگیهایی كه در حوزه بهرهبرداری از ساحل در برخی استانها دیده میشود، در آن بهوجود نیاید.
عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت ادامه داد: مدیران گیلان این فرصت را دارند تا نگذارند این استان دچار چالشها و آشفتگیها در حوزه سواحل شود.
وی افزود: هماكنون به دلیل آماده شدن برخی زیرساختها نظیر آزادراه و راه آهن، شاهد متقاضیان بسیاری برای حضور در گیلان و خرید ویلا و تصرف مناطق روستایی و ساحلی هستیم كه اگر این موضوع مدیریت نشود، آنچه از ساحل و دریا در این استان مانده، در آینده با چالش مواجه خواهد شد.
آمار گفت: در مدیریت گردشگری گیلان باید منافع بلندمدت را نگریست و استان گیلان به دلیل برخورداری از ویژگیهای متنوع، این فرصت را دارد تا برای آینده آن برنامهریزی بهتری صورت گیرد.
وی خاطرنشان ساخت: در حوزه بهرهوری از موقعیتهای گردشگری در گیلان نباید خود را با سایر كشورها مقایسه كنیم، بلكه باید ببینیم كه با شرایط موجود، چه میتوانیم انجام دهیم و در كجا كاستی داریم و همچنین باید سند بالادست داشته باشیم و برای استفاده بهینه از زمین و نوع كاركرد آن طرح آمایش تدوین كنیم.
معاون پژوهشی مركز آموزش عالی جابربن حیان رشت هم اضافه كرد: برنامههایی كه در حوزه گردشگری انجام میشود، باید تخصصی باشد و بر پایه یك استراتژی مشخص استوار گردد تا بتوان چشمانداز روشنی برای آینده گردشگری ترسیم كرد.
اسماعیلپور اظهار داشت: ضعف ساختار مدیریتی، مانع از اجرای طرح آمایش سرزمینی و استفاده بهینه از زمین و كاركردهای آن در حوزه گردشگری شده و باید به این مهم توجه جدی شود؛ چرا كه موضوع گردشگری و توسعه آن، نیازمند تخصص لازم است.
وی به قرار گرفتن گیلان در كریدور شمال ـ جنوب بهعنوان مهمترین مزیت گردشگری این استان اشاره و بر لزوم استفاده از این ظرفیت در راستای رشد و توسعه صنعت گردشگری تأكید كرد.
بایستههای توسعه گردشگری ساحلی و دریایی گیلان و راهكارها
مدیر گروه كارشناسی ارشد جغرافیا (گرایش برنامهریزی توریسم) دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت اظهار داشت: یكی از راههای مهم برای توسعه گردشگری ساحلی و دریایی این استان و استفاده از ظرفیتها برای توسعه ملی آن است كه نگاه مدیریتی در این زمینه باید تغییر كند.
آمار افزود: در حوزه مدیریتی باید در كنار تعهد، تخصص افراد هم مورد توجه قرار گیرد، زیرا نیروی انسانی استان گیلان این ظرفیت را دارد كه بتواند تغییری در راستای بهبود وضعیت بدهد.
وی ادامه داد: طرح سالمسازی دریا باید بر اساس اصل 44 قانون اساسی به بخش خصوصی واگذار شود و دولت تنها نظارت كند.
این استاد دانشگاه تأكید كرد: قوانین مرتبط با ساخت و سازها باید منطبق با قوانین موجود باشد و سختگیریهای لازم در این زمینه در نواحی ساحلی اعمال شود؛ چرا كه قوانین سختگیرانه موجب جلوگیری از آشفتگیها در جغرافیای ساحلی میشود.
به گفته آمار، تدوین برنامه و استراتژی بلند مدت برای استفاده از ساحل و دریا متناسب با تنوع كاربریهای تعریف شده در آمایش سرزمینی، میتواند ضمن حفظ محیط طبیعی و محیط زیست، رونق گردشگری ساحلی و دریایی را افزایش دهد.
وی اظهار كرد: افزایش ظرفیتهای خدماتی در ساحل و دریا و انجام فعالیتهای تبلیغاتی و برقراری ارتباطات میتواند موجب آرامش خاطر و رضایت گردشگر و در نهایت رونق اقتصادی گردشگری ساحلی در گیلان شود.
این استاد دانشگاه توجه جدی به بحثهای آلودگی زیست محیطی را از دیگر برنامهها عنوان كرد كه میتواند موجب حفاظت از ساحل و دریا شود و تأكید كرد كه اكنون برنامه مشخصی برای پالایش محیط از آلودگیها و زباله وجود ندارد.
وی افزود: توجه به پالایش محیط زیست باید از ارتفاعات كوهها، دشت و رودخانهها انجام شود، زیرا این محیطها با یكدیگر ارتباط دارند و میتوانند موجب جابهجایی و انتقال آلودگی شوند.
آمار یادآور شد: چهره محیط زیست ساحل چندان مطلوب نیست و این چهره زیبنده توریسم نمیباشد و در این زمینه كارهای بسیاری باید در زمینه فرهنگسازی انجام شود.
اسماعیلپور نیز بر ضرورت توجه به فرهنگ بومی استان و پیوند آن با مدیریت گردشگری تأكید كرد و خواستار استفاده از ظرفیتهای بومی گیلان برای توسعه گردشگری، بهویژه ساحلی و دریایی این استان شد.
وی بیان داشت: نقش مطالعات و پژوهشهای دانشگاهی نیز در هدایت مدیریت گردشگری ساحلی و دریایی گیلان بسیار حائز اهمیت است و باید بین دانشگاه و مدیریتهای اجرایی، پیوند برقرار شود.
به گفته این استاد دانشگاه، برای ایجاد جذابیت در سواحل میباید متناسب با فرهنگ و آداب و رسوم منطقه و استفاده از این ظرفیتها عمل كرد و بر این اساس، برگزاری جشنوارههای بومی و محلی برای ایجاد جاذبه گردشگری در راستای افزایش ماندگاری توریسم نقش مهمی دارد.
اسماعیلپور اضافه كرد: گیلان دارای 40 نوع آیین و آداب سنتی است و همین تنوع و ظرفیت فرهنگی، یكی از مؤلفههایی است كه در توسعه گردشگری ساحلی میتواند مثمر ثمر باشد.
نظرات بینندگان