سهم شهر از فوتبال

سال 1382 دبیر باشگاه شهرداری بودم و نشریه داخلی باشگاه را با نام "موبد ورزشی" منتشر می­‌کردم. نام نشریه یادآور "موبد" نخستین نشریه لاهیجان بود که در سال 1286 خورشیدی منتشر می­‌شد.
در یکی از سرمقاله­‌های "موبد ورزشی" به موضوع بی­‌پولی باشگاه شهرداری اشاره کردم و سرمقاله را با این عبارت به پایان رساندم که: "دنیای کوچک ما آن‌چنان بری از خوبی است که آن­‌جا مرگ تنها فرصت رستگاری است." پس از چاپ و توزیع نشریه، چند نفری پرسیدند که این جمله را خودت نوشته­‌ای یا از جایی نقل کرده­‌ای؟ این پرسش بیش­تر به این دلیل در خاطرم مانده است که هیچ­‌کس نپرسید چرا این چند کلمه را نوشته­‌ام. چون این عبارت تقریباً ربطی به موضوع یادداشت نداشت! موضوع مربوط بود به دو سال پیش از آن تاریخ.
مربی تیم فوتبال نوجوانان باشگاه شهرداری بودم و به کمک و راهنمایی دوستان بزرگترم با بیست و چند نفر نونهال و نوجوان شهری و روستایی لاهیجانی، در لیگ دسته اول فوتبال نوجوانان گیلان حضور داشتیم و به واسطه سابقه باشگاه در رده­‌های سنی پایه و شهرت تیم بزرگسالان باشگاه در سطح استان، با تلاش، تمرین، مرارت و مطالعه زیاد، توانستیم تیم خوبی باشیم و همه تیم­‌ها را ببریم.
در بین بازیکنان آن تیم، طبیعتاً، هر طبقه فرهنگی و موقعیت اقتصادی، چند نفری نماینده داشت. انصافاً پیش‌­بینی آینده آن نوجوانان هم برای من، با این‌که هنوز خیلی جوان بودم، کار سختی نبود. مثل روز روشن بود که چند نفری راهی بازار می­‌شوند، چند نفری راهی دانشگاه و دو ـ سه نفر هم که از بچه­‌های بالا بودند، تقریباً سرنوشت معلومی داشتند. سرنوشت نامعلوم و غریب و نگران­‌کننده را شش ـ هفت نفری داشتند که اتفاقاً از بهترین­‌های تیم­‌ام بودند. شش ـ هفت نفری که درگیر مسائل خانوادگی و بحران­‌های حاشیه­‌نشینی بودند. آن­‌ها بهترین­‌های تیم­‌ام بودند. لاابالی بازی می­‌کردند؛ بی­‌واسطه و مثل باد در چمن می­‌رقصیدند. باور کنید بیش­تر به خاطر آن چند نفر تیم­‌ام را دوست داشتم. از بین آن­‌ها، همان سال و در جریان لیگ، یکی­‌شان چنان غیبش زد که دیگر هرگز او را ندیدم. دومی را شب پیش از نوشتن آن یادداشت دیدم. لغزیده بود. وسط باغ ملی روی نرده نیمکت نشسته بود و سیگار می‌کشید، درحالی که هنوز جوان بود و به راحتی با استعداد خوبی که داشت می­‌توانست در حد خودش فوتبالیستی شود و دست­‌کم آن ساعت مشغول استراحت به خاطر خستگی تمرین روزاش باشد.
من در آن سرمقاله که از دیدن دربه‌دری یک نوجوان آشنا که با او خاطرات مشترک زیادی داشتم به شدت متأثر بودم، نوشتم: "مرگ تنها فرصت رستگاری ا­ست." می­‌دانم لغز گفته و از سر بی­‌دانشی و احساسات، اشتباه کردم، اما باور کنید همان نوجوان یکی دو سال پیش ـ در عین جوانی ـ خودش را با کمک طناب رستگار کرد.
از نوشتن آن سرمقاله چند ماه بیش­تر نگذشت که فوتبال را برای همیشه(؟) رها کردم. فوتبال را رها کردم، چون توان مشاهده و درک آن­‌همه چیز غریب را نداشتم. فهمیدن آدم­‌هایی که به خاطر صد هزار تومان حقوق ماهیانه دروغ می­‌گفتند و مقابل کوتوله­‌های ورزش تعظیم می­‌کردند و در همان آن، داهیانه به خود فوتبال می­‌خندیدند، کار بعیدی بود. از بین همان آدم­‌های خندان که سه برابر سن آن روز من سن و تجربه فوتبال داشتند، بودند کسانی که سن آن روز مرا برای مربی‌گری کم می­‌دانستند و امروز که ده ­سالی از آن روز می­‌گذرد ـ عجبا! ـ همان آدم­‌ها هنوز خود را برای مربی‌گری و تحلیل فوتبال جوان می­‌دانند و هنوز خامخوار و وامدار فوتبال نحیف و بی­‌دفاع لاهیجان هستند. آدم­‌هایی که از همین فوتبال ماهیانه چند صد هزار تومان حقوق می­‌گیرند، اما هیچ­‌گاه از عملکرد و به اصطلاح تحلیل­‌های فوتبالی­‌شان پرسیده نمی­‌شود. تحلیل­‌هایی که به نظر من به اندازه یک توپ ترکیده پلاسیده متعفن پشت فنس زمین خاکی عاقلیه ارزش ندارد. ارزش ندارد، چون در یک فضای بی­‌رقیب و بی­‌پرسش طرح می­‌شود. ارزش ندارد، چون پشت نقاب دروغ و دریوزگی و نان به نرخ روز خوردن و وارونه جلوه دادن حقایق و بی­‌دانشی مطلق و تنبلی محض طرح می­‌شود. ارزش ندارد، چون دور از واقعیت است. ارزش ندارد، چون متکی به خاطره و قصه­‌های کی­ گفته ـ کی شنیده ـ کی دیده است. ارزش ندارد، چون هیچ‌گاه داوری نمی­‌شود و درستی و نادرستی­‌اش محک نمی­‌خورد. ارزش ندارد، چون همه­‌اش با واسطه و با دلایل حقیر نفع­‌طلبانه و کاملاً شخصی طرح می­‌شود. یکی می­‌گوید و دیگری تأیید می­کند. اهالی فوتبال لاهیجان خواهند بخشید؛ در بین همین خانم­‌های خانه­‌دار همشهری، چند نفری را می­‌شناسم که چون فوتبال را بی­‌واسطه می‌بینند، بهتر از بیش­تر همان مربیان و مدعیان فوتبال لاهیجان می­‌فهمند و تحلیل می­‌کنند.

حالا که پیش­‌ آمد، بگذارید دقیق­‌تر بگویم: فوتبال لاهیجان پس از اتفاقات سیاسی دهه شصت شهر و پی­آمد آن، افول فوتبال محلات، و سپس توسعه ارضی شهر طی دهه هفتاد و هشتاد خورشیدی و در نتیجه، هدم کامل تقریباً همه زمین­‌های فوتبال در سطح محلات مختلف شهر، فقدان و مهاجرت و عزلت­‌گرایی بیش­تر فوتبالیست‌های شهر، از گسترد­گی و چند صدایی و پراکندگی کانون­‌های قدرت فاصله گرفت و مختص به یک محله شد. حالا، درست که نگاه می­‌کنیم آدم­‌های متکای جریان غالب در فوتبال لاهیجان، اهالی فوتبال لاهیجان، مربیان فوتبال لاهیجان، مدیران فوتبال لاهیجان، تحلیلگران فوتبال لاهیجان، پیشکسوتان فوتبال لاهیجان و ... همه از یک محله هستند.
باور کنید این اصلاً هم بد نیست که یک محله که اتفاقاً به واسطه وجود زمین فوتبال اصلی و قدیمی شهر در آن، به نسبت، مشتاق­‌ترین و بیش­ترین فوتبالیست و علاقه­‌مند به فوتبال را در خود دارد، امروز پس از گذشت هفت دهه از تاریخ فوتبال شهر، هژمونی خود را حفظ کند، اما این پذیرفتنی نیست که همه چیز فوتبال یک شهر متوسط کوچک که حدود صد هزار نفر جمعیت دارد و حدود بیست محله را شامل می­‌شود، مختص به یک محله باشد و زمین فوتبال شهر هم تبدیل به دژ، نوعی نامکان شود که کم­ترین ربطی به شهر نداشته باشد. دست‌کم برای من که آشنایی مختصر با تاریخ فوتبال لاهیجان و پیشکسوتانش دارم و این روزها هم مشغول جمع‌­­آوری عکس‌­های تاریخ فوتبال لاهیجان هستم، اصلاً پذیرفتنی نیست. پذیرفتنی نیست، چون یقین دارم با حقوق فقط یک ­سال بعضی از این آدم­‌ها که به متکای همان حمایت محلی سال­‌هاست در عرصه فوتبال لاهیجان جولان می‌­دهند، می‌شود یک تیم فوتبال در بالاترین سطح فوتبال گیلان شرکت داد و همین‌طور ناظر افول و سقوط فرزندان شهر نبود. یک تیم فوتبال که برای شهر بازی کند و مربوط به شهر باشد و برای قهرمانی آسیا و صعود به لیگ برتر و قهرمانی جام حذفی کشور و آرزوهای کودکانه‌­ای شبیه آن که بدون درنظر گرفتن شرایط و توان واقعی شهر توسط برخی پیگیری می­‌شود، تدارک نبیند. تیمی که همه هنرش برقراری نوعی ارتباط با شهر و آدم­‌هایش باشد. واقعاً چرا روز مسابقه آفرود، شیرنساء و زمیدان بالا و فه‌دره و کوه­‌های اطراف، میزبان این‌همه همشهری و خانواده لاهیجانی مشتاق هیجان و نشاط و ورزش است، اما زمین فوتبالی که در مرکز شهر قرار دارد، در حساس‌­ترین روز بازی­ تیم‌­های فوتبال شهر، خالی از آن شور و هیجان و استقبال صمیمی­ است؟
این پرسش و پرسش‌­هایی شبیه آن را همان آدم­‌ها باید پاسخ دهند. آدم­‌هایی که هرگز به فوتبال لاهیجان به مثابه یک امر جدی اعتقادی نداشته‌­اند و در هر مقطعی از حیات ورزشی خود نوعی نفع­‌طلبی و سهم‌­خواهی، چاشنی تحلیل و عمل‌شان بوده است. هنوز خاطره مینی‌­بوس­‌های مملو از استعدادهای فوتبال لاهیجان و اطراف را که همان آقایان به نفع تیم­‌های نوظهور و پولداری چون پگاه راه انداخته بودند، به یاد داریم. تک‌تک آن استعدادها نه تنها جایی در فوتبال امروز گیلان و حتی لاهیجان ندارند، بلکه با گذشت چند سال، رشد سنی و عقلی، با ادراک وضعیت واقعی فوتبال گیلان و مناسبات حاکم بر آن، مملو از خشم و کینه و احساس مورد سوء استفاده قرار گرفته شدن، عاملی بازدارنده برای توسعه فوتبال لاهیجان و کاشتن بذر بی‌­اعتمادی و حتی رواج احساس نفرت نسبت به تیم­‌های فوتبال شهر هستند.