برگ درخشان دیگری از تاریخ لاهیجان
محمد الهامی
لاهیجان شهری زیبا خفته بر پای کوههای سرسبز دیلمستان و بر سطحی بلندتر از دریای کاسپیان... شهری زیبا و با مردمانی بافرهنگ. اینها همه ویژگیهای لاهیجان نیست. ویژگی مهمتری که لاهیجان را ممتازتر میکند، تاریخ و قدمت طولانی آن است. در واقع لاهیجان از محدود شهرهایی است که طبیعت و تاریخ در آن پیوندی ناگسستنی دارند و به طرز اعجابآوری توأمان در مجموعه این شهر به چشم میآیند.
شهری که در روزگاری "لیاهج" نیز نامیده میشد و از مراکز عمده تشیع در شمال ایران بهشمار میرفته است. از کوهپایههای جنوبی این ناحیه، سلسله آل بویه برخاستند که در گسترش مذهب شیعه نقشی حیاتی داشتند و از جلگه شمالی این شهر نیز مرداویج و سلسله زیاریان برخاستند که مرداویج به دنبال احیای عظمت باستانی ایران بود. علما و دانشمندان بزرگ این خطه مانند سلار و فراء و مهیار دیلمی و کوشیار گیلانی و بعدتر شیخ زاهد گیلانی، فیاض و حزین لاهیجی، قطبالدین شریف لاهیجی، اسیری لاهیجی، نواب لاهیجی و ... در تاریخ اسلام و ایران نامهایی ماندگار شدند. سادات علوی شیعه حکومتی در این نواحی به مرکزیت لاهیجان تأسیس کردند. چه آندم که مردمان این سامان به اندیشه زیدیه بودند و چه زمانی که به آیین امامیه گرویدند، این شهر همواره مرکزیتی برای رشد آیین تشیع بود.
حکومت سادات کیایی هم به پایتختی این شهر تأسیس شد که در اوج اقتدارش نواحی مابین رودخانه سفیدرود و نمکآوه رود و مناطق کوهستانی دیلم و الموت و طالقان را دربر میگرفت و گاه تا آنسوی این مرزها نیز میرفت. متن زیر برگ درخشان دیگری از تاریخ پربار این شهر کهن و زیبا است.
"خاک ادبخیز و دانشمندپرور گیلان، بزرگان بسیاری را به جامعه بشریت و جهان علم تقدیم داشته است، خصوصاً شهر مقدس لاهیجان که زادگاه و پرورشگاه علمای بزرگ و متفکران اصیل و مرکز عشق و محبت به خاندان رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بوده است. در یکی از مکتوبات زیدیه آمده: لیاهج بلد موالینا اطال الله بقاءهم، یعنی لاهیجان سرزمین دوستداران ولایت مولی الموالی حضرت علی ابن ابی طالب علیه السلام است و در همانجا یاد شده که ساکنان این شهر مایه امید دلهای مؤمناناند و هر سربازی از آن در برابر دشمنان خدا به منزله یک سپاه انبوه و یک لشکرستان است.
و لاهیجان و مرکالها
ترجی النفوس بسکانها
و نلت المنی بابی جعفر
و فارسها لشکرستانها."1
در زمینه علم و دانش هم کافی است که از ملاعبدالرزاق لاهیجی متوفی 1072 صاحب شوارق الالهام و گوهر مراد و فرزند برومندش آقا میرزا حسن لاهیجی متوفی 1121 صاحب زواهر الحکم و پیش از آندو، اسیری لاهیجی صاحب مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز متوفی 912 و دهها دانشمند دیگر که در کتب تراجم و طبقات تحت عنوان لاهیجی یاد شدهاند، نام ببریم. یکی از فرزندان بزرگ این سرزمین، حزین لاهیجی متوفی 1180 ه.ق است..."2
آری! این برگی دیگر از پیشینه غنی لاهیجان است. شهری که امروزه با همه کاستیها و محرومیتها همچنان قلب تپنده تاریخ و فرهنگ گیلان است. با آنکه از بسیاری از ابزارهای فرهنگی محروم است، اما با همه کمبودها باز لاهیجان فرهنگساز است.
پینوشتها
1 و 2- اخبار ائمه الزیدیه فی طبرستان و دیلمان و جیلان، تصحیح ویلفرد مادلونگ، بیروت 1987، صص 29 و 27. به نقل از محقق، مهدی. "نکات کلامی در شعر حزین لاهیجی"، فصلنامه کلام اسلامی، شماره 23. به نقل از سایت http://hawzah.net/Hawzah/Articles/Articles.aspx?LanguageID=1&id=81446&SearchText
شهری که در روزگاری "لیاهج" نیز نامیده میشد و از مراکز عمده تشیع در شمال ایران بهشمار میرفته است. از کوهپایههای جنوبی این ناحیه، سلسله آل بویه برخاستند که در گسترش مذهب شیعه نقشی حیاتی داشتند و از جلگه شمالی این شهر نیز مرداویج و سلسله زیاریان برخاستند که مرداویج به دنبال احیای عظمت باستانی ایران بود. علما و دانشمندان بزرگ این خطه مانند سلار و فراء و مهیار دیلمی و کوشیار گیلانی و بعدتر شیخ زاهد گیلانی، فیاض و حزین لاهیجی، قطبالدین شریف لاهیجی، اسیری لاهیجی، نواب لاهیجی و ... در تاریخ اسلام و ایران نامهایی ماندگار شدند. سادات علوی شیعه حکومتی در این نواحی به مرکزیت لاهیجان تأسیس کردند. چه آندم که مردمان این سامان به اندیشه زیدیه بودند و چه زمانی که به آیین امامیه گرویدند، این شهر همواره مرکزیتی برای رشد آیین تشیع بود.
حکومت سادات کیایی هم به پایتختی این شهر تأسیس شد که در اوج اقتدارش نواحی مابین رودخانه سفیدرود و نمکآوه رود و مناطق کوهستانی دیلم و الموت و طالقان را دربر میگرفت و گاه تا آنسوی این مرزها نیز میرفت. متن زیر برگ درخشان دیگری از تاریخ پربار این شهر کهن و زیبا است.
"خاک ادبخیز و دانشمندپرور گیلان، بزرگان بسیاری را به جامعه بشریت و جهان علم تقدیم داشته است، خصوصاً شهر مقدس لاهیجان که زادگاه و پرورشگاه علمای بزرگ و متفکران اصیل و مرکز عشق و محبت به خاندان رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بوده است. در یکی از مکتوبات زیدیه آمده: لیاهج بلد موالینا اطال الله بقاءهم، یعنی لاهیجان سرزمین دوستداران ولایت مولی الموالی حضرت علی ابن ابی طالب علیه السلام است و در همانجا یاد شده که ساکنان این شهر مایه امید دلهای مؤمناناند و هر سربازی از آن در برابر دشمنان خدا به منزله یک سپاه انبوه و یک لشکرستان است.
و لاهیجان و مرکالها
ترجی النفوس بسکانها
و نلت المنی بابی جعفر
و فارسها لشکرستانها."1
در زمینه علم و دانش هم کافی است که از ملاعبدالرزاق لاهیجی متوفی 1072 صاحب شوارق الالهام و گوهر مراد و فرزند برومندش آقا میرزا حسن لاهیجی متوفی 1121 صاحب زواهر الحکم و پیش از آندو، اسیری لاهیجی صاحب مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز متوفی 912 و دهها دانشمند دیگر که در کتب تراجم و طبقات تحت عنوان لاهیجی یاد شدهاند، نام ببریم. یکی از فرزندان بزرگ این سرزمین، حزین لاهیجی متوفی 1180 ه.ق است..."2
آری! این برگی دیگر از پیشینه غنی لاهیجان است. شهری که امروزه با همه کاستیها و محرومیتها همچنان قلب تپنده تاریخ و فرهنگ گیلان است. با آنکه از بسیاری از ابزارهای فرهنگی محروم است، اما با همه کمبودها باز لاهیجان فرهنگساز است.
پینوشتها
1 و 2- اخبار ائمه الزیدیه فی طبرستان و دیلمان و جیلان، تصحیح ویلفرد مادلونگ، بیروت 1987، صص 29 و 27. به نقل از محقق، مهدی. "نکات کلامی در شعر حزین لاهیجی"، فصلنامه کلام اسلامی، شماره 23. به نقل از سایت http://hawzah.net/Hawzah/Articles/Articles.aspx?LanguageID=1&id=81446&SearchText
نظرات بینندگان