تلاش متوليان صنعت آب شهری برای توسعه لاهيجان

 

 

• آقای مهندس! ابتدا ضمن معرفی خود به خلاصه‌ای از سوابق اجرایی خودتان نیز اشاره بفرمایید.‏
اینجانب مرتضی پیله‌ور جاوید، متولد سال 1352 اهل و ساکن شهر لاهیجان، در سال 1374 از دانشکده صنعت آب و برق وزارت نیرو (شهید ‏عباسپور) در رشته مهندسی علمی کاربردی عمران ـ آب و فاضلاب به عنوان اولین گروه این رشته در کشور، فارغ‌التحصیل شدم. پیش ‏از آغاز به کارم از سال 1377 در شرکت آبفا، می‌توانم به دو سال حضور موفق و همکاری با قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء در پروژه خط ‏انتقال گاز سراسری 56ً در منطقه ساوه اشاره کنم. حدود سه سال هم به عنوان ناظر عالی پروژه‌های آب و فاضلاب، خصوصاً حفر ‏چاه‌های عمیق در خدمت مردمان شریف سرتاسر استان گیلان بودم و از سال 1380 هم در خدمت مردمان شریف لاهیجان و رودبنه به عنوان ‏مدیر آب و فاضلاب شهری این منطقه هستم.
‏
• در حال حاضر، فاضلاب لاهیجان سنتی است یا صنعتی؟ اگر سنتی است، چه زمانی صنعتی می‌شود؟ یا چه باید کرد؟ تکلیف ‏چیست؟ در ضمن در مورد فاضلاب شهرک فرهنگیان و کمربندی لاهیجان هم توضیح بفرمایید.‏
تفکیک این‌گونه فاضلاب لاهیجان به "سنتی" و "صنعتی" شاید بیان‌کننده کامل مفهوم نباشد. تفاوت آن‌چه را که ما سنتی یا صنعتی ‏بنامیم، این است که در روش سنتی، فاضلاب به همراه آب‌های سطحی به رودخانه و نهرها می‌ریزد و باعث آلودگی فراوان می‌گردد. اما در ‏حالت صنعتی یا بهتر بگوییم بهداشتی، تمام فاضلاب شهر (بدون ورود آب‌های سطحی) به تصفیه‌خانه فاضلاب هدایت ‌شده و تصفیه ‏می‌گردند.
اما آن‌چه را که مردمان این شهر از شبکه‌های فاضلاب موجود، به نام "اِگو" یاد می‌کنند، قدمتی 100 ساله (یا شاید بیشتر) ‏دارد که همزمان وظیفه جمع‌آوری و دفع آب‌های سطحی و فاضلاب‌های خانگی را با هم برعهده گرفته است. این فرهنگ 100 ساله از ‏نظر من، جزئی از افتخارات فرهنگی ما لاهیجانی‌ها باید تلقی شود؛ چرا که مردمان این شهر از آن موقع دور به این باور رسیده بودند که ‏فاضلاب را از محیط زندگی خود دور سازند. هرچند که این الگو ناقص بود، اما با توجه به جمعیت کم آن دوران و به‌تبع فاضلاب کم و ‏در نظر داشتن اصل خودپالایندگی آب و محیط، و غیرصنعتی بودن فاضلاب‌ها، هیچ مشکلی هم شاید ایجاد نمی‌شد. این شبکه‌ها در حال ‏حاضر هیچ مشکلی از معضل فاضلاب لاهیجان را حل نمی‌کنند و تنها عملشان، "انتقال مشکل از درب خانه ما و شمای شهروند لاهیجی به ‏رودخانه‌ها و حاشیه شهر و روستاهای اطراف است"، که در نهایت نارضایتی مردم و نابودی محیط زیست و آلودگی گسترده منابع ‏آب‌های زیرزمینی را با خود به دنبال دارد و در نهایت تبدیل می‌شود به بوی بد کمربندی لاهیجان. نتیجه‌ای که حاصل تفکراتی است که ‏در طول سالیان طولانی گذشته، شبکه‌های فاضلاب سنتی موجود و برنامه توسعه آن‌ها را به عنوان حل مشکل فاضلاب لاهیجان ‏نگریسته‌اند.
بارها گفته و نوشته‌ام که شبکه‌های فاضلاب سنتی، فقط مشکل فاضلاب را از درب منازل ما و شما به حاشیه‌های شهر منتقل ‏می‌کنند و در نهایت بوی تعفن کمربندی را باعث می‌شوند. رودخانه لاهیجان را نابود می‌کنند. مردم نخجیرکلایه و یوسف آباد و ‏شهرک فرهنگیان و خالوباغ و لاشیدان را به ستوه می‌آورند! اما بوی فاضلاب شهرک فرهنگیان علاوه بر موضوعات اشاره‌شده، مستقیماً به ‏دفع نامطلوب و بدون تصفیه خونابه و پسماندهای کشتارگاه لاهیجان مرتبط است که انتظار می‌رود شورای شهر و شهرداری لاهیجان ‏به صورت اضطراری برای این موضوع تدبیری اندیشه کنند.
آن‌چه که در لاهیجانِ امروز، مردم از آن به نام مشکل فاضلاب یاد می‌کنند و عدم سامان‌بخشی‌اش را گله دارند، در واقع تلفیق همزمان ‏وظیفه جمع‌آوری فاضلاب‌های خانگی و دفع آب‌های سطحی توسط همین "اِگو"هاست و بر سه قسم قابل دسته‌بندی است:
1- مناطقی ‏که از سال‌های گذشته فاضلاب سنتی دارند، ولی نیاز به اصلاح و لایروبی مجدد دارد.
2- مناطقی که فاضلاب ندارند و درخواست احداث شبکه جدید دارند.
3- مناطقی که به عنوان خروجی فاضلاب‌های سنتی، اکنون کانون آلودگی، بو و همه نامطلوبی‌ها هستند و مردمانی که ‏خواهان حل آن‌اند.
با درنظر گرفتن بارش بیش از 1200 میلی‌متر باران سالیانه مداوم در لاهیجان، می‌توانیم معضل فاضلاب لاهیجان را به ‏دو قسمت مساوی "فاضلاب‌های خانگی با تولی‌گری آبفا" و "دفع آب‌های سطحی با تولی‌گری شهرداری" تفکیک نماییم که خوشبختانه ‏با تفاهم موجود در همه سه مورد با همکاری شهرداری به عنوان متولی نیمی از موضوع، درحال انجام اقدامات گسترده‌ای ‏هستیم.
به جرأت می‌توانم بیان کنم که من، ناراحت‌ترین فرد لاهیجانی برای مشکل فاضلاب این شهرم و از آن نه به عنوان مشکل، بلکه ‏به عنوان بزرگترین معضل شهری لاهیجان در حال حاضر یاد می‌کنم و با اطمینان به شما و همه مردمان این شهر می‌گویم که تنها راه چاره مشکل فاضلاب، تلاش همه متولیان و مسئولین شهری لاهیجان و استان برای اتمام طرح فاضلاب بهداشتی لاهیجان است.

• طرح فاضلاب لاهیجان تا کجا رسیده؟ قرار بود بهمن امسال به بهره‌برداری برسد. آیا می‌رسد یا نه؟ دلایل ‏عقب افتادن پروژه چیست؟
برای این‌که بگویم طرح فاضلاب لاهیجان به کجا رسیده، می‌بایست گفت که از کجا شروع شده است. مشکل فاضلاب لاهیجان ظاهراً از ‏سال 1353 (آن هنگام که من و احتمالاً شما هنوز به دنیا نیامده بودیم)، به عنوان یک معضل مطرح می‌گردد و در آن سال، مطالعات اولیه ‏برای ایجاد سیستم مدرن فاضلاب شروع می‌شود. ولی هیچ وقت تا سال 1370 به مرحله مطالعاتی کامل و اجرایی نرسید. در این سال و با ‏تشکیل شرکت آبفای لاهیجان و بر اساس قوانین مربوطه، موضوع حل مشکل فاضلاب لاهیجان (تأکید می‌کنم فقط فاضلاب، نه آب‌های سطحی) در ‏سرلوحه برنامه‌های آبفای لاهیجان قرار گرفت که خوشبختانه در سال 1378 عملیات اجرایی آن در قالب طرح ملی و با اعتبارات دولتی و ‏قسمتی هم از درآمدهای جاری، همزمان با شهرهای رشت و انزلی شروع شد و اکنون با افتخار می‌توان اعلام کرد که تاکنون بیش از ‏‏14 میلیارد تومان از اعتبارات دولتی در مورد فاضلاب لاهیجان جذب و در این بخش هزینه شده است و به زودی مردمان شریف لاهیجان ‏از این خدمات بهره‌مند خواهند شد.
سایت تصفیه‌خانه دارای پیشرفت 95 درصدی است. بیش از 60 کیلومتر شبکه به همراه یک ایستگاه ‏پمپاژ احداث و آماده بهره‌برداری است. نکته قابل توجه این است که اتمام طرح فاضلاب لاهیجان، جزء جزء تکالیف برنامه چهارم ‏کشور برای دولت منظور شده است و در مصوبات سفر رئیس جمهور محترم نیز اتمام آن مصوب گردیده است. صراحتاً می‌گویم که طرح ‏فاضلاب لاهیجان هیچ مشکل اجرایی و فنی ندارد و تنها دلیل عقب افتادن بهره‌برداری از آن، کمبود اعتبار است. این طرح به‌زودی قابل ‏بهره‌برداری است، اما این منوط است به کمک همه مسئولانی که دل به توسعه این شهر داشته و آن را مطالبه می‌کنند یا حداقل ‏شعارش را می‌دهند.
در این طرح من فقط می‌توانم واقعیت‌ها را بگویم و خواسته‌ها را مطرح کنم. تنها مشکل عدم تکمیل این طرح، تخصیص ‏کم اعتبارات است، و مردم ما نیز واقعیت‌های اعتباری و اجرایی کشور را به‌خوبی درک می‌کنند. اما واقعیت این است که با این ‏میزان اعتبار سالیانه که به پروژه فاضلاب لاهیجان تخصیص می‌بابد و درنظر گرفتن عدم اجرای کامل برنامه چهارم توسعه کشور ‏برای فاضلاب لاهیجان و عدم اجرای مصوبه سفر ریاست محترم جمهوری و درآمدهای بسیار کم این امور به دلیل تکلیفی بودن قیمت‌های ‏آب بهاء که بسیار پایین‌تر از قیمت‌های تمام‌شده ارائه می‌گردد، نه سیستم مدرن فاضلاب لاهیجان برای تمام شهروندان این شهر در طی ‏چند روز آینده توسط آبفا مورد بهره‌برداری واقع می‌شود و نه طرحی منسجم برای سامان‌بخشی دفع آب‌های سطحی در لاهیجان از سوی ‏شهرداری وجود دارد.

• لوله‌گذاری فاضلاب تا کجا یا تا چه منطقه‌ای انجام گرفته است؟ همچنین فاضلاب از داخل شهر به تصفیه‌خانه با چه ‏وسیله‌ای قابلیت انتقال دارد؟
لاهیجان هم‌اکنون دارای 85 درصد پوشش شبکه فاضلاب سنتی است که در نوع خود در کشور بی‌نظیر است. در فاضلاب بهداشتی نیز به ‏جهت تصویربخشی میزان عملیات اجراشده، این‌گونه می‌توان گفت که طرح فاضلاب لاهیجان دارای 5 منطقه یا زون اجرایی است که از این ‏میزان تاکنون 2 زون آن (زون شماره 1، شامل منطقه حاجی آباد و زون شماره 5، شامل منطقه بلوار امام رضا^(ع) و جاده لنگرود و حاشیه کمربندی) ‏انجام شده است. به عبارتی، می‌توان گفت 40 درصد شبکه شهری جمع‌آوری فاضلاب شهر لاهیجان به همراه احداث یک تلمبه‌خانه فاضلاب ‏تکمیل شده است.
همان‌گونه که در پاسخ سئوال قبلی هم گفتم، تصفیه‌خانه فاضلاب لاهیجان که در روستای سپهر پشت درحال اجراست، به عنوان شاید ‏بزرگترین پروژه اجرایی دهه اخیر لاهیجان دارای پیشرفت 95 درصدی است. در مورد نحوه انتقال فاضلاب از شهر به تصفیه‌خانه هم به ‏استحضار مردم شریف می‌رسانم که این انتقال کلاً به صورت ثقلی و با کمک 5 ایستگاه پمپاژ فاضلاب در مناطق مختلف شهر انجام خواهد شد.